Από τους 600 εκθέτες και τους 150.000 επισκέπτες της πρώτης διοργάνωσης έως το ρεκόρ των 1,63 εκατομμυρίων επισκεπτών, τα τεχνολογικά επιτεύγματα, τον φραπέ, τον Πύργο του ΟΤΕ, τον ελληνικό κινηματογράφο και τις τιμώμενες χώρες
Για σχεδόν έναν αιώνα, η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης αποτελεί κάτι πολύ περισσότερο από έναν θεσμό του εμπορίου και της οικονομίας.
Είναι ένα κομμάτι της ίδιας της ιστορίας της Θεσσαλονίκης, ένας χώρος όπου συναντήθηκαν η επιχειρηματικότητα, η πολιτική, η τεχνολογία, ο πολιτισμός και η καθημερινή ζωή, αφήνοντας πίσω της εικόνες και αναμνήσεις που παραμένουν ζωντανές μέχρι σήμερα.
Η ιδέα για τη δημιουργία της ΔΕΘ γεννήθηκε το 1925, μόλις 12 χρόνια μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης στο ελληνικό κράτος.
Εμπνευστής της ήταν ο επιστήμονας και πολιτικός Νικόλαος Γερμανός, ο οποίος οραματίστηκε τη δημιουργία ενός μεγάλου εκθεσιακού θεσμού που θα έδινε στη Θεσσαλονίκη διεθνή ακτινοβολία και θα αποτελούσε σημείο συνάντησης της ελληνικής και της παγκόσμιας οικονομίας.
Η πρώτη ΔΕΘ και το πανηγυρικό κλίμα του 1926
Η προετοιμασία της πρώτης διοργάνωσης δεν ήταν εύκολη. Υπήρξαν σημαντικά εμπόδια, τα οποία όμως ξεπεράστηκαν, και έτσι το πρωί της Κυριακής 3 Οκτωβρίου 1926 πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια της πρώτης Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης.
Η έκθεση φιλοξενήθηκε στο Πεδίο του Άρεως, στις παρυφές του ιστορικού κέντρου της πόλης και μόλις λίγα μέτρα από τη σημερινή θέση των εγκαταστάσεων της ΔΕΘ.
Το κλίμα ήταν πανηγυρικό. Στην πρώτη διοργάνωση συμμετείχαν περισσότεροι από 600 εκθέτες, ενώ τις πύλες της πέρασαν περίπου 150.000 επισκέπτες. Η εκθεσιακή επιφάνεια έφτανε περίπου τα 7.000 τετραγωνικά μέτρα.
Οι αριθμοί αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν αναλογιστεί κανείς ότι ο πληθυσμός της Θεσσαλονίκης εκείνη την εποχή δεν ξεπερνούσε τους 180.000 κατοίκους.
Η πρώτη ΔΕΘ, επομένως, ξεκίνησε με εντυπωσιακή δυναμική και πολύ γρήγορα έδειξε ότι μπορούσε να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς της πόλης.
Από το Πεδίο του Άρεως στον σημερινό χώρο
Μετά και τη δεύτερη διοργάνωση, η ΔΕΘ άρχισε να καθιερώνεται ως θεσμός όχι μόνο για τη Θεσσαλονίκη αλλά και για ολόκληρη την Ελλάδα.
Η έκθεση πραγματοποιούνταν κάθε Σεπτέμβριο, αυξάνοντας σταδιακά τόσο τον αριθμό των εκθετών όσο και των επισκεπτών, ενώ παράλληλα αποκτούσε ολοένα και πιο έντονο διεθνή χαρακτήρα.
Σημαντικός σταθμός ήταν η 3η ΔΕΘ, την οποία επισκέφθηκε για πρώτη φορά Έλληνας πρωθυπουργός.
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος περιηγήθηκε στα περίπτερα της έκθεσης, ενώ σε ολόκληρη τη διαδρομή του πλήθος κόσμου τον υποδεχόταν και τον επευφημούσε με ενθουσιασμό.
Η έκθεση παρέμεινε στο Πεδίο του Άρεως έως το 1939. Εκεί παρουσιάστηκαν κατά καιρούς εντυπωσιακά θεάματα και πρωτότυπες επιδείξεις για τα δεδομένα της εποχής, μεταξύ των οποίων το περίφημο «φλεγόμενο αερόστατο», ο «άνθρωπος κανόνι», αλλά ακόμη και εγχείρηση σκωληκοειδίτιδας.
Το 1940, λίγο πριν από την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η ΔΕΘ μεταφέρθηκε σε μεγαλύτερο χώρο, στη θέση όπου λειτουργεί μέχρι σήμερα.
Ο πόλεμος του 1940 και η δεκαετής διακοπή
Η 15η ΔΕΘ του 1940 ήταν η τελευταία προπολεμική διοργάνωση. Σε αυτή συμμετείχαν επίσημα τέσσερα κράτη: Γερμανία, Γιουγκοσλαβία, Βουλγαρία και Τουρκία.
Λίγες ημέρες μετά τη λήξη της έκθεσης κηρύχθηκε ο πόλεμος και η λειτουργία της ΔΕΘ ανεστάλη. Η κατάσταση ήταν τέτοια ώστε αρκετοί εκθέτες δεν πρόλαβαν καν να απομακρύνουν τα εκθέματά τους από τα περίπτερα.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου οι εγκαταστάσεις χρησιμοποιήθηκαν από τους Γερμανούς κυρίως ως αποθήκες και η έκθεση ουσιαστικά έπαψε να λειτουργεί.
Η διακοπή κράτησε συνολικά 10 χρόνια, εξαιτίας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και στη συνέχεια του Εμφυλίου. Η μεγάλη επιστροφή έγινε το 1951, όταν η ΔΕΘ επανήλθε δυναμικά και ξεπέρασε τις προσδοκίες.
Το μεγάλο ρεκόρ του 1966
Η μεταπολεμική περίοδος αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες εποχές στην ιστορία της ΔΕΘ. Οι επισκέπτες αυξάνονταν θεαματικά και η έκθεση μετατράπηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα γεγονότα της χρονιάς για τη Θεσσαλονίκη.
Η κορύφωση ήρθε το 1966, όταν η ΔΕΘ σημείωσε το απόλυτο ρεκόρ επισκεψιμότητας, με 1.634.542 επισκέπτες να περνούν τις πύλες της.
Η έκθεση είχε πλέον αποκτήσει τεράστια απήχηση και αποτελούσε σημείο αναφοράς για ολόκληρη τη χώρα.
Ψυχρός Πόλεμος και τεχνολογική «μονομαχία»
Κατά την περίοδο 1951-1973, η ΔΕΘ δεν ήταν μόνο ένας χώρος εμπορικών συναλλαγών. Ήταν και μια μεγάλη βιτρίνα της τεχνολογικής προόδου.
Τα διάφορα κράτη παρουσίαζαν τα τεχνολογικά επιτεύγματά τους, ενώ το ψυχροπολεμικό κλίμα έδινε ιδιαίτερη σημασία στις συμμετοχές των Ηνωμένων Πολιτειών και της Σοβιετικής Ένωσης.
Οι δύο υπερδυνάμεις αντιμετώπιζαν τη ΔΕΘ ως ένα σημαντικό πεδίο προβολής και ανταγωνισμού. Η διαστημική τεχνολογία και τα επιτεύγματα στον τομέα της εξερεύνησης του Διαστήματος αποτελούσαν χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσπάθειας κάθε πλευράς να εντυπωσιάσει το κοινό και να αποδείξει την τεχνολογική της υπεροχή.
Η ΔΕΘ περνά και στη μεγάλη οθόνη
Η δυναμική της έκθεσης δεν άφησε ανεπηρέαστο ούτε τον ελληνικό κινηματογράφο.
Κατά την περίοδο 1951-1973, αρκετές ελληνικές ταινίες χρησιμοποίησαν τους χώρους της ΔΕΘ ως σκηνικό. Σε ορισμένες περιπτώσεις γυρίστηκαν εκεί συγκεκριμένες σκηνές, ενώ σε άλλες ακόμη και ολόκληρη η πλοκή διαδραματιζόταν μέσα στους χώρους της έκθεσης.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν το «Κάτι να καίει», σε σκηνοθεσία Γιάννη Δαλιανίδη, και ο «Ανακατωσούρας» του Γρηγόρη Γρηγορίου.
Έτσι, η ΔΕΘ πέρασε από τον χώρο της οικονομίας και της τεχνολογίας και στην κινηματογραφική ιστορία, αποτυπώνοντας στη μεγάλη οθόνη την εικόνα μιας Θεσσαλονίκης που εκσυγχρονιζόταν και κοιτούσε προς το μέλλον.
Ο φραπέ, το Παλέ ντε Σπορ και ο Πύργος του ΟΤΕ
Η ιστορία της ΔΕΘ είναι γεμάτη γεγονότα που συνδέθηκαν με την καθημερινότητα και την εικόνα της σύγχρονης Θεσσαλονίκης.
Ένα από τα πιο γνωστά περιστατικά είναι η «γέννηση» του φραπέ το 1957, κατά την 22η ΔΕΘ. Το γεγονός αυτό έμελλε να συνδεθεί άρρηκτα με την ελληνική κουλτούρα του καφέ.
Τρία χρόνια αργότερα, στην 25η ΔΕΘ του 1960, κατασκευάστηκε το Αλεξάνδρειο Μέλαθρο, γνωστό σε όλους ως Παλέ ντε Σπορ.
Στην 29η ΔΕΘ του 1964 πραγματοποιήθηκε το πρώτο γκάλοπ σε επισκέπτες και εκθέτες με τη μέθοδο του ερωτηματολογίου, ενώ το 1965, στην 30ή ΔΕΘ, πραγματοποιήθηκε το ράλι ΔΕΘ.
Το 1967, στην 32η ΔΕΘ, πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια μέσα στην περίοδο της Χούντας των Συνταγματαρχών.
Δύο χρόνια αργότερα, στην 34η ΔΕΘ του 1969, κατασκευάστηκε ο Πύργος του ΟΤΕ, ύψους 65 μέτρων, ο οποίος εξελίχθηκε σε ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα τοπόσημα της Θεσσαλονίκης.
Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της έκθεσης κατέχει και το περίπτερο της Κύπρου στην 39η ΔΕΘ του 1974. Μετά τα δραματικά γεγονότα εκείνης της περιόδου, το περίπτερο μετατράπηκε σε χώρο προσκυνήματος για χιλιάδες Θεσσαλονικείς.
Από το 1974 στη νέα εποχή
Μετά το 1974, η ΔΕΘ συνέχισε να πραγματοποιείται κάθε Σεπτέμβριο, διατηρώντας τον κεντρικό της ρόλο στη ζωή της Θεσσαλονίκης. Παράλληλα, αναπτύχθηκαν και άλλες κλαδικές εκθέσεις, οι οποίες προσέλκυαν χιλιάδες επαγγελματίες από διαφορετικούς τομείς.
Με την πάροδο των δεκαετιών, η ΔΕΘ έγινε συνώνυμη με τις πολιτικές παρουσίες, τις ομιλίες και τις εξαγγελίες πολιτικών αρχηγών, αλλά και με τα shows, τα λούνα παρκ και τις οικογενειακές επισκέψεις.
Για πολλές γενιές Θεσσαλονικέων, η επίσκεψη στη ΔΕΘ δεν ήταν απλώς μια βόλτα σε μια εμπορική έκθεση. Ήταν ένα ετήσιο γεγονός, συνδεδεμένο με την πόλη, τις παρέες, τις οικογένειες και τις αναμνήσεις τους.
Τα 75 χρόνια και η τελευταία ΔΕΘ με δραχμή
Το 2000, η ΔΕΘ συμπλήρωσε 75 χρόνια ζωής και τίμησε αυτή τη διαδρομή με την έκθεση ντοκουμέντων «75 χρόνια Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης, η ΔΕΘ του κόσμου, της Ελλάδος, της Θεσσαλονίκης».
Έναν χρόνο αργότερα, το 2001, η ΔΕΘ βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα διεθνές γεγονός που επηρέασε και τη λειτουργία της. Μετά την τρομοκρατική επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου στις ΗΠΑ, το αμερικανικό περίπτερο έκλεισε προσωρινά και άνοιξε ξανά τρεις ημέρες αργότερα, με αυξημένα μέτρα ασφαλείας.
Η 66η ΔΕΘ έμεινε επίσης στην ιστορία ως η τελευταία διοργάνωση κατά την οποία πραγματοποιούνταν συναλλαγές με δραχμές, καθώς η Ελλάδα βρισκόταν πλέον στην τελική ευθεία για την πλήρη μετάβαση στο ευρώ.
Οι τιμώμενες χώρες και η διεθνής ακτινοβολία
Στη σύγχρονη εποχή, ο θεσμός των τιμώμενων χωρών ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τον διεθνή χαρακτήρα της ΔΕΘ.
Το 2017, η 82η ΔΕΘ είχε τιμώμενη χώρα την Κίνα, η οποία πραγματοποίησε μία από τις πιο εντυπωσιακές συμμετοχές στην ιστορία της έκθεσης, καταλαμβάνοντας ολόκληρο το περίπτερο 13.
Στη συνέχεια ακολούθησαν ως τιμώμενες χώρες οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ινδία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Βουλγαρία και η Γερμανία, επιβεβαιώνοντας τον διεθνή προσανατολισμό της έκθεσης και τον ρόλο της Θεσσαλονίκης ως σημείου συνάντησης διαφορετικών αγορών και πολιτισμών.
Η πανδημία και η διαφορετική ΔΕΘ του 2020
Η δεκαετία του 2020 ξεκίνησε με μια πρωτοφανή πρόκληση.
Η πανδημία του κορονοϊού ανέτρεψε τον προγραμματισμό και, αντί για την κανονική διοργάνωση της ΔΕΘ, πραγματοποιήθηκε το «Thessaloniki Helexpo Forum», με την τήρηση όλων των προβλεπόμενων υγειονομικών πρωτοκόλλων.
Το 2021, η 85η ΔΕΘ πραγματοποιήθηκε επίσης υπό αυστηρά μέτρα προστασίας, σε μια περίοδο κατά την οποία η επιστροφή μεγάλων διοργανώσεων στην κανονικότητα αποτελούσε από μόνη της ένα σημαντικό γεγονός.
Η πανδημία αποτέλεσε έτσι ακόμη ένα κεφάλαιο στη μακρά ιστορία της έκθεσης, η οποία κατάφερε να προσαρμοστεί σε διαφορετικές και ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες, όπως είχε κάνει πολλές φορές στο παρελθόν.
Ένας θεσμός που έγινε κομμάτι της Θεσσαλονίκης
Από το πρωινό της 3ης Οκτωβρίου 1926, όταν περισσότεροι από 600 εκθέτες και 150.000 επισκέπτες συμμετείχαν στην πρώτη διοργάνωση, μέχρι τη σύγχρονη εποχή, η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης έχει διανύσει μια διαδρομή γεμάτη αλλαγές.
Πέρασε από τον Μεσοπόλεμο και τον πόλεμο, γνώρισε τη διακοπή της λειτουργίας της, επέστρεψε μεταπολεμικά και έφτασε σε πρωτοφανή επίπεδα επισκεψιμότητας.
Έγινε πεδίο τεχνολογικού ανταγωνισμού στον Ψυχρό Πόλεμο, φιλοξένησε σημαντικές καινοτομίες, συνδέθηκε με τον φραπέ, το Παλέ ντε Σπορ και τον Πύργο του ΟΤΕ, πέρασε στη μεγάλη οθόνη μέσα από τον ελληνικό κινηματογράφο, συνδέθηκε με σημαντικές πολιτικές και κοινωνικές στιγμές και αντιμετώπισε ακόμη και την πρωτοφανή πρόκληση της πανδημίας.
Πάνω απ’ όλα, όμως, η ΔΕΘ έγινε αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας της Θεσσαλονίκης.
Κάθε Σεπτέμβριο, οι πύλες της εξακολουθούν να ανοίγουν και να σηματοδοτούν κάτι περισσότερο από την έναρξη μιας έκθεσης.
Για την πόλη, η ΔΕΘ είναι μια ετήσια συνάντηση με την ιστορία της, τις αναμνήσεις της και το μέλλον της — ένας θεσμός που εδώ και δεκαετίες συνεχίζει να αλλάζει μαζί με τη Θεσσαλονίκη.
Διαβάστε επίσης:
ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΣΤΕ ΜΑΣ