Κληρονομιές τέλος… όπως τις ξέραμε: Σαρωτικές αλλαγές και νέα δεδομένα για Έλληνες του εξωτερικού

Νέο νομοσχέδιο αλλάζει ριζικά το κληρονομικό δίκαιο με ανατροπές σε διαθήκες, χρέη, συζύγους-συντρόφους και ανήλικους κληρονόμους

Με ένα νομοσχέδιο που αλλάζει ριζικά το τοπίο στις κληρονομιές, το υπουργείο Δικαιοσύνης επιχειρεί να ξηλώσει διατάξεις δεκαετιών και να περάσει ένα νέο μοντέλο διαχείρισης περιουσίας, διαθηκών και οικογενειακών δικαιωμάτων. Το σχέδιο νόμου για την «Αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου» κατατέθηκε ήδη στη Βουλή και θεωρείται από νομικούς κύκλους μία από τις πιο βαθιές παρεμβάσεις που έχουν γίνει ποτέ στον Αστικό Κώδικα.

Οι αλλαγές δεν περιορίζονται σε τεχνικές διορθώσεις. Αγγίζουν την καρδιά της κληρονομικής διαδοχής, αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο μοιράζονται περιουσίες, αντιμετωπίζονται τα χρέη και προστατεύονται οι συγγενείς. Το νέο πλαίσιο ανοίγει ακόμη και τον δρόμο για «κληρονομικά συμβόλαια», έναν θεσμό που μέχρι σήμερα δεν υπήρχε στην ελληνική έννομη τάξη.

Διαθήκες, σύντροφοι και χρέη στο μικροσκόπιο

Το νομοσχέδιο φέρνει πιο ευέλικτες διαδικασίες για τις διαθήκες, περιορίζοντας γραφειοκρατία και δικαστικές εμπλοκές που για χρόνια προκαλούσαν οικογενειακές συγκρούσεις. Μειώνονται οι απαιτούμενοι μάρτυρες, εισάγονται ειδικές προβλέψεις για άτομα με αναπηρία και θεσπίζεται ενιαίος τύπος διαθήκης για έκτακτες περιπτώσεις.

Την ίδια στιγμή, αλλάζει η σειρά των συγγενών στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, δηλαδή όταν δεν υπάρχει διαθήκη. Ο επιζών σύζυγος ενισχύεται σημαντικά, ενώ για πρώτη φορά ανοίγει «παράθυρο» κληρονομικού δικαιώματος και για συντρόφους ελεύθερης ένωσης υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Μεγάλες ανατροπές έρχονται και στα χρέη της κληρονομιάς. Ο κληρονόμος δεν θα κινδυνεύει πλέον αυτόματα να φορτωθεί οφειλές με την προσωπική του περιουσία, εκτός αν αποδεχθεί ρητά και χωρίς περιορισμούς την κληρονομιά. Πρόκειται για αλλαγή που εκτιμάται ότι θα περιορίσει τις μαζικές αποποιήσεις κληρονομιάς που καταγράφονταν τα τελευταία χρόνια λόγω χρεών.

Αυστηρότερο πλαίσιο για γονείς και κληρονόμους

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στην προστασία ανήλικων κληρονόμων. Το νέο πλαίσιο αυξάνει τις ευθύνες των γονέων για τη διαχείριση της περιουσίας των παιδιών τους και προβλέπει ακόμη και προσωπική οικονομική ευθύνη σε περιπτώσεις κακοδιαχείρισης ή πλημμελούς εποπτείας.

Παράλληλα, αλλάζει το καθεστώς της δικαστικής εκκαθάρισης κληρονομιάς, με τον ρόλο του εκκαθαριστή να περνά αποκλειστικά σε δικηγόρους ειδικού μητρώου, ενώ αυστηροποιούνται και οι ευθύνες των εκτελεστών διαθήκης.

Στο υπουργείο Δικαιοσύνης υποστηρίζουν ότι ο στόχος είναι ένα πιο σύγχρονο και λειτουργικό σύστημα, προσαρμοσμένο στις νέες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Ωστόσο, ήδη υπάρχουν αντιδράσεις από νομικούς και φορείς που βλέπουν «γκρίζες ζώνες» σε ορισμένες διατάξεις, κυρίως γύρω από τις νέες κληρονομικές συμβάσεις και τα διευρυμένα δικαιώματα συντρόφων εκτός γάμου.

Τι αλλάζει για Έλληνες Καναδά και ΗΠΑ με περιουσία στην Ελλάδα

Οι πιο ουσιαστικές αλλαγές για την ομογένεια είναι κυρίως τρεις:

Η πρώτη αφορά τις νέες κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου. Για Έλληνες που ζουν μόνιμα σε Καναδά, ΗΠΑ, Αυστραλία ή Ευρώπη και διαθέτουν ακίνητα στην Ελλάδα, ανοίγει πλέον η δυνατότητα πιο «κλειδωμένης» ρύθμισης της περιουσίας μέσω συμβολαιογραφικών πράξεων. Νομικοί εκτιμούν ότι αυτό μπορεί να περιορίσει τις πολυετείς συγκρούσεις μεταξύ συγγενών που βρίσκονται σε διαφορετικές χώρες και συχνά μπλέκουν σε δικαστικές διαμάχες για διαθήκες, μεταφράσεις, πληρεξούσια και δικαιώματα κληρονόμων.

Η δεύτερη μεγάλη αλλαγή αφορά τα χρέη της κληρονομιάς. Αυτό «αγγίζει» άμεσα πολλούς Έλληνες του εξωτερικού που κληρονομούν ακίνητα στην Ελλάδα χωρίς να γνωρίζουν αν υπάρχουν οφειλές προς Δημόσιο, τράπεζες ή δήμους. Με το νέο πλαίσιο, περιορίζεται ο κίνδυνος να βρεθούν αντιμέτωποι με προσωπικές οικονομικές υποχρεώσεις από χρέη που αγνοούσαν, κάτι που στο παρελθόν είχε οδηγήσει χιλιάδες ομογενείς σε αποποιήσεις κληρονομιάς.

Επίσης, ιδιαίτερη σημασία έχει η απλοποίηση στις διαδικασίες διαθηκών. Για οικογένειες της διασποράς, όπου συχνά υπάρχουν κληρονόμοι σε διαφορετικά κράτη, μειώνονται κάποια διαδικαστικά εμπόδια που προκαλούσαν καθυστερήσεις και ακυρότητες. Αυτό μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο ειδικά σε περιπτώσεις ηλικιωμένων Ελλήνων του εξωτερικού με περιουσία στην Ελλάδα.

Υπάρχει όμως και μία ακόμη διάσταση που ήδη σχολιάζεται σε νομικούς κύκλους: η αναγνώριση δικαιωμάτων σε συντρόφους ελεύθερης ένωσης. Σε πολλές χώρες του εξωτερικού τέτοιες μορφές συμβίωσης είναι ιδιαίτερα διαδεδομένες. Το νέο πλαίσιο φαίνεται να επιχειρεί προσαρμογή σε αυτή τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα, κάτι που αφορά άμεσα και πολλές οικογένειες της ομογένειας.

Διαβάστε επίσης: Δίκη για τα Τέμπη: Έκκληση της κυβέρνησης για σεβασμό, νηφαλιότητα και απόδοση δικαιοσύνης