Το εκλογικό αποτέλεσμα δεν δίνει καθαρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία ούτε στον Μπενιαμίν Νετανιάχου ούτε στον Γκάντι Άιζενκοτ.
Οι διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης αναδεικνύονται σε κρίσιμη δοκιμασία, με την πιθανότητα κυβέρνησης εθνικής ενότητας, τη συνεργασία με τα αραβικά κόμματα, τις μετακινήσεις δεξιών βουλευτών και το ενδεχόμενο νέων εκλογών να βρίσκονται στο επίκεντρο των εξελίξεων.
Η επόμενη ημέρα των εκλογών στο Ισραήλ διαμορφώνει ένα σύνθετο πολιτικό τοπίο, στο οποίο η πρωτιά ή η ενίσχυση ενός κομματικού στρατοπέδου δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Η αναμέτρηση της Τρίτης 27 Οκτωβρίου αφήνει πίσω της ένα κοινοβουλευτικό αδιέξοδο, καθώς κανένα από τα δύο βασικά πολιτικά μπλοκ δεν φαίνεται, με βάση τα μέχρι στιγμής δεδομένα, να συγκεντρώνει τις 61 έδρες που απαιτούνται για την πλειοψηφία στην Κνεσέτ των 120 μελών.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο απερχόμενος πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος επιδιώκει να διατηρήσει τον έλεγχο της κυβέρνησης, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει το πολιτικό στρατόπεδό του.
Απέναντί του βρίσκεται ο Γκάντι Άιζενκοτ, που διεκδικεί να συγκροτήσει μια εναλλακτική κυβερνητική πλειοψηφία, αλλά καλείται να διαχειριστεί τις σημαντικές διαφορές μεταξύ των κομμάτων που θα μπορούσαν να τη στηρίξουν.
Το βασικό παράδοξο είναι ότι η αδυναμία του Νετανιάχου να εξασφαλίσει αυτοδυναμία δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε δυνατότητα απομάκρυνσής του από την εξουσία.
Η αντιπολίτευση διαθέτει δυνάμεις που θα μπορούσαν αριθμητικά να ανατρέψουν τους υφιστάμενους συσχετισμούς, όμως οι πολιτικές και ιδεολογικές διαφωνίες μεταξύ τους δυσχεραίνουν τη συγκρότηση ενός βιώσιμου κυβερνητικού σχήματος.
Το αριθμητικό αδιέξοδο και οι δύσκολες ισορροπίες
Η μάχη για τον σχηματισμό κυβέρνησης δεν περιορίζεται πλέον στην καταμέτρηση των εδρών. Εξίσου σημαντικό είναι ποια κόμματα είναι διατεθειμένα να συνεργαστούν, ποιες προεκλογικές δεσμεύσεις μπορούν να αναθεωρήσουν και ποιες πολιτικές διαφωνίες θεωρούν αδιαπραγμάτευτες.
Ο Νετανιάχου στηρίζεται σε μια συμμαχία δεξιών, ακροδεξιών και υπερορθόδοξων κομμάτων. Η διατήρηση αυτής της συμμαχίας αποτελεί βασικό στοιχείο της πολιτικής του στρατηγικής, καθώς του εξασφαλίζει ένα αναγνωρίσιμο πλαίσιο συνεργασίας. Ωστόσο, οι διαθέσιμοι συσχετισμοί δεν του εγγυώνται την απαιτούμενη κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Από την άλλη πλευρά, το στρατόπεδο του Άιζενκοτ συγκεντρώνει πολιτικές δυνάμεις με διαφορετικές αφετηρίες και προτεραιότητες. Ορισμένα κόμματα προέρχονται από τη Δεξιά και υιοθετούν σκληρές θέσεις στα ζητήματα ασφάλειας, ενώ άλλα υποστηρίζουν διαφορετικές προσεγγίσεις σε κοινωνικά, οικονομικά και θεσμικά ζητήματα.
Η κοινή επιδίωξη αλλαγής κυβέρνησης δεν αρκεί, επομένως, για να διασφαλίσει ότι οι διαφορές τους μπορούν να παραμεριστούν.
Σε αυτό το περιβάλλον, τα αραβικά κόμματα αποκτούν αυξημένη κοινοβουλευτική σημασία. Οι έδρες τους θα μπορούσαν να αποδειχθούν καθοριστικές για τη συγκρότηση μιας εναλλακτικής πλειοψηφίας, αλλά η συνεργασία μαζί τους παραμένει πολιτικά δύσκολη για μεγάλο μέρος των εβραϊκών κομμάτων της αντιπολίτευσης.
Η επόμενη φάση θα κριθεί, συνεπώς, όχι μόνο από το ποιος διαθέτει τις περισσότερες έδρες, αλλά και από το ποιος μπορεί να εξασφαλίσει συμφωνίες με διάρκεια και κοινοβουλευτική συνοχή.
Σενάριο πρώτο: Κυβέρνηση εθνικής ενότητας με Νετανιάχου και Άιζενκοτ
Μία από τις πιθανές διεξόδους είναι ο σχηματισμός κυβέρνησης εθνικής ενότητας, με τη συμμετοχή του Likud του Νετανιάχου και του κόμματος Yashar του Άιζενκοτ. Ένα τέτοιο σχήμα θα μπορούσε να περιορίσει το πρόβλημα της αριθμητικής πλειοψηφίας, υπό την προϋπόθεση ότι θα εξασφάλιζε τη συμμετοχή ή τη στήριξη επαρκούς αριθμού βουλευτών.
Το εμπόδιο, ωστόσο, είναι πολιτικό. Ο Άιζενκοτ βασίστηκε προεκλογικά στη δέσμευση ότι θα επιδιώξει την απομάκρυνση του Νετανιάχου από την πρωθυπουργία. Η συμμετοχή του σε κυβέρνηση υπό τον ίδιο πρωθυπουργό θα δημιουργούσε, επομένως, ζήτημα αξιοπιστίας απέναντι στους ψηφοφόρους του.
Αντίστοιχα, ο Νετανιάχου θα έπρεπε να εξετάσει κατά πόσο είναι διατεθειμένος να απομακρυνθεί από τους σημερινούς ακροδεξιούς και υπερορθόδοξους εταίρους του, προκειμένου να διευρύνει τη βάση της κυβέρνησής του. Μια τέτοια επιλογή θα μπορούσε να μεταβάλει ουσιαστικά τις πολιτικές ισορροπίες στο εσωτερικό του κυβερνητικού συνασπισμού.
Προς το παρόν, οι δημόσιες αναφορές του Νετανιάχου στους υφιστάμενους συμμάχους του και στην ανάγκη σχηματισμού ισχυρής δεξιάς κυβέρνησης δεν δείχνουν ότι έχει εγκαταλείψει αυτή τη συμμαχία.
Μια νέα περιφερειακή κρίση ή μια στρατιωτική σύγκρουση με το Ιράν θα μπορούσε να μεταβάλει το πολιτικό περιβάλλον και να ενισχύσει τις πιέσεις για ευρύτερη εθνική συνεννόηση. Ωστόσο, ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, μια κυβέρνηση ενότητας θα προϋπέθετε συμφωνία σε συγκεκριμένους όρους διακυβέρνησης και όχι απλώς κοινή στάση απέναντι σε μια εξωτερική απειλή.
Σενάριο δεύτερο: Κυβέρνηση Άιζενκοτ με τη στήριξη των αραβικών κομμάτων
Το δεύτερο σενάριο προβλέπει τον σχηματισμό κυβέρνησης υπό τον Άιζενκοτ, με τη στήριξη των αραβικών κομμάτων. Αριθμητικά, αυτή η επιλογή θα μπορούσε να προσφέρει στην αντιπολίτευση μια διέξοδο από το αδιέξοδο, εφόσον οι έδρες των εμπλεκόμενων κομμάτων επαρκούν και εξασφαλιστούν οι αναγκαίες συμφωνίες.
Τα αραβικά κόμματα εμφανίζονται ενισχυμένα στην παρούσα εκλογική αναμέτρηση, με τις σχετικές εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για συνολική εκπροσώπηση που μπορεί να φθάσει τις 19 έδρες. Η αυξημένη συμμετοχή των Αράβων πολιτών του Ισραήλ ενισχύει την κοινοβουλευτική τους παρουσία και αναβαθμίζει τον ρόλο τους στις διαπραγματεύσεις για την επόμενη κυβέρνηση.
Η σημασία αυτής της εξέλιξης είναι ιδιαίτερη, καθώς η αραβική κοινότητα αποτελεί περίπου το ένα πέμπτο του πληθυσμού του Ισραήλ. Για ένα τμήμα των ψηφοφόρων της, η συμμετοχή στις εκλογές αποτελεί τρόπο διεκδίκησης πολιτικής εκπροσώπησης και επηρεασμού των αποφάσεων που αφορούν την καθημερινότητά τους.
Η συνεργασία, όμως, δεν είναι απλή υπόθεση. Τα περισσότερα εβραϊκά κόμματα του μπλοκ Άιζενκοτ έχουν αποκλείσει τη συμμετοχή αραβικών κομμάτων στην κυβέρνηση. Ο Γιαΐρ Γκολάν, επικεφαλής των Δημοκρατών, εμφανίζεται ως ένας από τους βασικούς υποστηρικτές μιας διαφορετικής προσέγγισης.
Παράλληλα, τα αραβικά κόμματα δεν έχουν όλα την ίδια στάση απέναντι στη συμμετοχή στην εξουσία. Η Ενωμένη Αραβική Λίστα εμφανίζεται διατεθειμένη να εξετάσει τη συμμετοχή σε κυβέρνηση της αντιπολίτευσης, ενώ η Κοινή Λίστα προκρίνει την παροχή κοινοβουλευτικής στήριξης χωρίς την ανάληψη κυβερνητικών θέσεων.
Μια τέτοια συμφωνία θα έπρεπε να περιλαμβάνει σαφείς όρους για την κοινοβουλευτική στήριξη, τις κυβερνητικές προτεραιότητες και τις πολιτικές που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν. Τα ζητήματα της Γάζας, της Δυτικής Όχθης, της ασφάλειας και των δικαιωμάτων των Αράβων πολιτών του Ισραήλ θα αποτελούσαν πεδία έντονης διαπραγμάτευσης.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η κοινή επιδίωξη αλλαγής κυβέρνησης μπορεί να υπερισχύσει των διαφορών που εξακολουθούν να χωρίζουν τις πολιτικές δυνάμεις της αντιπολίτευσης.
Σενάριο τρίτο: Προσέγγιση του Νετανιάχου με τα δεξιά κόμματα της αντιπολίτευσης
Μια τρίτη επιλογή για τον απερχόμενο πρωθυπουργό είναι η προσέγγιση δεξιών κομμάτων που βρίσκονται σήμερα εκτός του κυβερνητικού του συνασπισμού. Στο επίκεντρο μιας τέτοιας προσπάθειας θα μπορούσαν να βρεθούν ο Ναφτάλι Μπένετ και ο Αβίγκντορ Λίμπερμαν.
Οι δύο πολιτικοί έχουν διαμορφώσει τις θέσεις τους στον χώρο της Δεξιάς και υιοθετούν αυστηρές προσεγγίσεις σε ζητήματα εθνικής ασφάλειας. Παρά τις πολιτικές τους συγκλίσεις με το Likud σε ορισμένα θέματα, έχουν επίσης επιδιώξει να παρουσιάσουν τις δικές τους πολιτικές δυνάμεις ως εναλλακτική απέναντι στον Νετανιάχου.
Το βασικό εμπόδιο είναι ότι η απομάκρυνσή του από την πρωθυπουργία αποτέλεσε κεντρικό στοιχείο της πολιτικής τους τοποθέτησης. Μια συμφωνία συνεργασίας θα απαιτούσε, επομένως, σημαντικές υποχωρήσεις και από τις δύο πλευρές.
Επιπλέον, υπάρχει ένα ουσιαστικό ζήτημα πολιτικής ουσίας: η στρατιωτική θητεία των υπερορθόδοξων Εβραίων. Ο Μπένετ και ο Λίμπερμαν υποστηρίζουν την επέκταση των υποχρεώσεων στράτευσης, θέση που συγκρούεται με τις επιδιώξεις των υπερορθόδοξων κομμάτων τα οποία στηρίζουν τον σημερινό κυβερνητικό συνασπισμό.
Μια πιθανή συμφωνία θα μπορούσε να περιλαμβάνει την απομάκρυνση των υπερορθόδοξων εταίρων από την κυβέρνηση και την αντικατάστασή τους από δεξιές δυνάμεις της αντιπολίτευσης. Με αυτόν τον τρόπο, ο Νετανιάχου θα επιχειρούσε να διαμορφώσει διαφορετική κοινοβουλευτική βάση, διατηρώντας παράλληλα τον ίδιο στην πρωθυπουργία.
Ωστόσο, η αριθμητική επάρκεια ενός τέτοιου σχήματος δεν είναι δεδομένη. Ακόμη και αν επιτευχθεί συμφωνία με τα συγκεκριμένα κόμματα, θα πρέπει να εξασφαλιστούν αρκετές επιπλέον έδρες ή να διαμορφωθεί διαφορετική σύνθεση του συνασπισμού.
Το σενάριο αυτό εξαρτάται, συνεπώς, τόσο από τις διαπραγματευτικές κινήσεις των κομμάτων όσο και από τη δυνατότητά τους να γεφυρώσουν ουσιαστικές διαφωνίες για τη στρατιωτική θητεία και τη σχέση κράτους και θρησκευτικών κοινοτήτων.
Σενάριο τέταρτο: Νέες εκλογές και παραμονή του Νετανιάχου ως υπηρεσιακού πρωθυπουργού
Αν οι διερευνητικές επαφές δεν οδηγήσουν σε συμφωνία, η χώρα μπορεί να οδηγηθεί σε νέα εκλογική αναμέτρηση. Το ενδεχόμενο αυτό δεν θα έλυνε το πολιτικό πρόβλημα, αλλά θα μετέφερε την τελική απόφαση ξανά στους ψηφοφόρους.
Μέχρι τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης, ο Νετανιάχου θα μπορούσε να παραμείνει στη θέση του υπηρεσιακού πρωθυπουργού, σύμφωνα με τις ισχύουσες θεσμικές διαδικασίες. Αυτό σημαίνει ότι η αδυναμία συγκρότησης νέας πλειοψηφίας δεν θα συνεπαγόταν άμεση αποχώρησή του από την εκτελεστική εξουσία.
Μια νέα εκλογική αναμέτρηση θα δημιουργούσε παράλληλα ένα νέο πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης. Οι πολιτικές δυνάμεις θα είχαν την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσουν τις συμμαχίες τους, να προσαρμόσουν τις προεκλογικές τους δεσμεύσεις και να επιχειρήσουν να προσελκύσουν ψηφοφόρους που δεν συμμετείχαν στην προηγούμενη αναμέτρηση.
Στο στρατόπεδο του Νετανιάχου θα μπορούσε να τεθεί ως στόχος η μεγαλύτερη συσπείρωση των δεξιών ψηφοφόρων. Παράλληλα, η αδυναμία της αντιπολίτευσης να σχηματίσει κυβέρνηση θα μπορούσε να προκαλέσει απογοήτευση σε τμήμα των ψηφοφόρων που υποστήριξαν την αλλαγή εξουσίας.
Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει εγγύηση ότι μια νέα εκλογική αναμέτρηση θα μεταβάλει τους σημερινούς συσχετισμούς υπέρ του απερχόμενου πρωθυπουργού. Η έκβαση θα εξαρτηθεί από τη συμμετοχή, τις μετακινήσεις ψηφοφόρων, τις προεκλογικές συνεργασίες και την ικανότητα των κομμάτων να πείσουν ότι μπορούν να προσφέρουν σταθερή διακυβέρνηση.
Ένας παράγοντας που ενδέχεται να επηρεάσει το αποτέλεσμα είναι η συμμετοχή των αραβικών ψηφοφόρων. Αν η αυξημένη προσέλευση στις κάλπες δεν οδηγήσει σε ουσιαστική αλλαγή κυβέρνησης, δεν μπορεί να αποκλειστεί η απογοήτευση μέρους του εκλογικού σώματος. Ταυτόχρονα, όμως, η προοπτική νέων εκλογών μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο για μεγαλύτερη κινητοποίηση και από τις δύο πλευρές.
Σημασία έχει και η τύχη των μικρότερων κομμάτων που δεν κατάφεραν να υπερβούν το εκλογικό όριο του 3,25%. Εάν σε μια νέα αναμέτρηση ορισμένα από αυτά δεν συμμετάσχουν ή συγκεντρώσουν λιγότερες ψήφους, ενδέχεται να μεταβληθεί η κατανομή των εδρών προς όφελος μεγαλύτερων κομμάτων. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από τις συγκεκριμένες εκλογικές επιλογές και όχι από μια αυτόματη μεταφορά ψήφων προς το Likud.
Το Ισραήλ έχει ήδη βιώσει μια παρατεταμένη περίοδο πολιτικής αστάθειας. Από το 2019 έως το 2022, η αδυναμία σχηματισμού σταθερής κυβέρνησης οδήγησε τη χώρα σε πέντε εκλογικές αναμετρήσεις. Το προηγούμενο αυτό υπενθυμίζει ότι η επανάληψη της εκλογικής διαδικασίας δεν εγγυάται από μόνη της την επίλυση ενός βαθύτερου προβλήματος πολιτικής συνεννόησης.
Τα κρίσιμα ζητήματα πέρα από τον σχηματισμό κυβέρνησης
Πέρα από τις διαπραγματεύσεις για τις έδρες, η επόμενη κυβέρνηση θα κληθεί να αντιμετωπίσει ζητήματα που υπερβαίνουν την κομματική αριθμητική.
Η ασφάλεια και οι περιφερειακές σχέσεις θα παραμείνουν στο επίκεντρο, ιδίως λόγω των εντάσεων με το Ιράν και των εξελίξεων στη Γάζα και στη Δυτική Όχθη. Η στάση απέναντι στις στρατιωτικές επιχειρήσεις και η διαχείριση των περιφερειακών κινδύνων ενδέχεται να επηρεάσουν τόσο τη σύνθεση μιας κυβέρνησης όσο και τη συνοχή της.
Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας των υπερορθόδοξων Εβραίων. Η αντιπαράθεση για την κατανομή των στρατιωτικών υποχρεώσεων αποτελεί βασικό σημείο τριβής ανάμεσα στα κοσμικά δεξιά κόμματα και στους υπερορθόδοξους πολιτικούς εταίρους του Νετανιάχου. Μια συμφωνία για τον σχηματισμό κυβέρνησης θα πρέπει να καθορίσει αν και με ποιον τρόπο μπορεί να αντιμετωπιστεί αυτή η διαφωνία.
Παράλληλα, η εκπροσώπηση των Αράβων πολιτών του Ισραήλ και η δυνατότητα των αραβικών κομμάτων να επηρεάσουν τις κυβερνητικές αποφάσεις αναδεικνύονται σε κρίσιμο ζήτημα για τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος. Η κοινοβουλευτική τους δύναμη μπορεί να είναι καθοριστική, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εξασφαλίζει αυτομάτως τη συμμετοχή τους στην κυβέρνηση.
Τέλος, η ίδια η σταθερότητα της διακυβέρνησης αποτελεί ζητούμενο. Μια κυβέρνηση που θα σχηματιστεί με οριακή πλειοψηφία ή με συμφωνίες περιορισμένης διάρκειας θα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να διατηρήσει τη συνοχή της απέναντι σε σημαντικές πολιτικές και κοινωνικές διαφωνίες.
Η επόμενη μέρα: Το ζητούμενο δεν είναι μόνο ποιος θα κυβερνήσει
Το πολιτικό αδιέξοδο στο Ισραήλ αναδεικνύει μια ουσιαστική αντίφαση: ο Νετανιάχου δεν διαθέτει, με βάση τα μέχρι στιγμής δεδομένα, τις αναγκαίες έδρες για να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση, αλλά η αντιπολίτευση δεν έχει ακόμη αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέψει τις κοινοβουλευτικές της δυνάμεις σε μια λειτουργική εναλλακτική πλειοψηφία.
Οι τέσσερις επιλογές —κυβέρνηση εθνικής ενότητας, συνεργασία της αντιπολίτευσης με τα αραβικά κόμματα, προσέγγιση του Νετανιάχου με δεξιούς αντιπάλους του και νέα προσφυγή στις κάλπες— εξαρτώνται από διαφορετικούς συμβιβασμούς. Καμία δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη, καθώς όλες προσκρούουν σε πολιτικές δεσμεύσεις, ιδεολογικές διαφορές ή αριθμητικούς περιορισμούς.
Για τον Νετανιάχου, η παραμονή στην πρωθυπουργία χωρίς άμεση εξασφάλιση νέας κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας θα του έδινε χρόνο, αλλά δεν θα ισοδυναμούσε με οριστική επίλυση του προβλήματος. Για τον Άιζενκοτ, η συγκρότηση κυβέρνησης θα απαιτούσε να αποδείξει ότι το ετερόκλητο αντιπολιτευτικό στρατόπεδο μπορεί να συμφωνήσει όχι μόνο στην αλλαγή πρωθυπουργού, αλλά και σε ένα κοινό πρόγραμμα διακυβέρνησης.
Το πραγματικό διακύβευμα, επομένως, είναι ευρύτερο από την έκβαση των διαπραγματεύσεων. Αφορά το κατά πόσο το ισραηλινό πολιτικό σύστημα μπορεί να υπερβεί τις βαθιές διαιρέσεις του και να διαμορφώσει μια κυβέρνηση με σαφή κοινοβουλευτική βάση και δυνατότητα να λαμβάνει αποφάσεις.
Εάν οι κομματικές ηγεσίες δεν καταφέρουν να γεφυρώσουν τις διαφορές τους, οι νέες εκλογές θα παραμείνουν στο τραπέζι. Σε αυτή την περίπτωση, ο Νετανιάχου θα μπορούσε να συνεχίσει να ασκεί καθήκοντα υπηρεσιακού πρωθυπουργού, ενώ οι πολιτικές δυνάμεις θα επιχειρούσαν εκ νέου να εξασφαλίσουν την απαραίτητη πλειοψηφία.
Η επόμενη ημέρα στο Ισραήλ θα κριθεί, τελικά, από τη δυνατότητα των κομμάτων να μετατρέψουν τους εκλογικούς συσχετισμούς σε μια συμφωνία διακυβέρνησης. Μέχρι τότε, το ενδεχόμενο παρατεταμένης πολιτικής αβεβαιότητας παραμένει ανοιχτό.
Διαβάστε επίσης:

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΣΤΕ ΜΑΣ