Η Κύπρος πλησιάζει ένα σημαντικό ορόσημο στην ευρωπαϊκή της πορεία, καθώς έχει ολοκληρώσει τις τεχνικές προϋποθέσεις για την ένταξή της στη Ζώνη Σένγκεν.
Ωστόσο, παρά τη θετική αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο δρόμος προς την ελεύθερη κυκλοφορία χωρίς εσωτερικούς συνοριακούς ελέγχους παραμένει ανοιχτός σε πολιτικές διαπραγματεύσεις και σύνθετα ζητήματα ασφάλειας.
Η Λευκωσία έχει πλέον μπροστά της το δυσκολότερο στάδιο: να εξασφαλίσει την ομόφωνη συγκατάθεση των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Πράσινο φως σε τεχνικό επίπεδο
Έπειτα από πολυετή προετοιμασία και την υλοποίηση 120 συστάσεων που προέκυψαν από ευρωπαϊκές αξιολογήσεις, η Κυπριακή Δημοκρατία εξασφάλισε τη θετική αποτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την τεχνική της ετοιμότητα.
Οι αλλαγές που απαιτήθηκαν αφορούσαν ένα ευρύ φάσμα τομέων, από την ενίσχυση των συνοριακών ελέγχων και τη διαχείριση των θεωρήσεων εισόδου έως τη σύνδεση με ευρωπαϊκά συστήματα πληροφοριών για την ασφάλεια και την αναβάθμιση της αστυνομικής συνεργασίας.
Την ολοκλήρωση των σχετικών συστάσεων επιβεβαίωσε την 1η Οκτωβρίου ο υφυπουργός Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας, Νικόλας Ιωαννίδης, επισημαίνοντας ότι όλες έχουν πλέον υλοποιηθεί.
Παρά τη θετική αυτή εξέλιξη, η τεχνική ετοιμότητα δεν ισοδυναμεί με αυτόματη ένταξη. Η τελική απόφαση απαιτεί ομοφωνία στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που μεταφέρει το βάρος των προσπαθειών στο πεδίο της διπλωματίας.
Η Πράσινη Γραμμή και το ζήτημα της ασφάλειας
Ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια συνδέεται με την Πράσινη Γραμμή, η οποία διαχωρίζει τις περιοχές που ελέγχει η Κυπριακή Δημοκρατία από το βόρειο τμήμα του νησιού.
Η γραμμή κατάπαυσης του πυρός, μήκους περίπου 180 χιλιομέτρων, δεν αποτελεί διεθνώς αναγνωρισμένο κρατικό σύνορο. Ωστόσο, η απουσία αποτελεσματικού ελέγχου σε ολόκληρη την έκτασή της προκαλεί προβληματισμό σε ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η διέλευση πραγματοποιείται από συγκεκριμένα σημεία ελέγχου, τα οποία λειτουργούν βάσει ειδικού ευρωπαϊκού καθεστώτος. Το πρόβλημα, σύμφωνα με αναλύσεις που επικαλείται η Deutsche Welle, είναι ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν μπορεί να ελέγχει κάθε σημείο της γραμμής.
Η Δρ. Νάσια Χατζηγεωργίου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Μεταβατικής Δικαιοσύνης και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο UCLan Cyprus, επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη πραγματικότητα δημιουργεί ένα δύσκολο δίλημμα: είτε θα υπάρξει λύση του Κυπριακού είτε θα πρέπει να εξεταστούν αυστηρότεροι μηχανισμοί ελέγχου, χωρίς να μεταβληθεί ο νομικός χαρακτήρας της Πράσινης Γραμμής.
Η Λευκωσία, από την πλευρά της, δεν επιθυμεί μια ρύθμιση που θα μπορούσε να εκληφθεί ως αναγνώριση της γραμμής ως εξωτερικού συνόρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι Βρετανικές Βάσεις στο επίκεντρο
Πρόσθετη δυσκολία δημιουργεί το καθεστώς των Βρετανικών Βάσεων στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια, οι οποίες παρέμειναν υπό βρετανική κυριαρχία μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου το 1960.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η περιοχή της Δεκέλειας, όπου βρίσκονται τα σημεία διέλευσης στο Πέργαμο και στα Στροβίλια. Εκεί, οι έλεγχοι πραγματοποιούνται από τις βρετανικές αρχές, ενώ η γεωγραφική θέση των σημείων αυτών δημιουργεί πρόσθετες προκλήσεις για την εφαρμογή των απαιτήσεων ασφαλείας της Σένγκεν.
Το ζήτημα αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο θα διασφαλιστεί ότι οι έλεγχοι θα ανταποκρίνονται στα ευρωπαϊκά πρότυπα, χωρίς να δημιουργούνται κενά στην επιτήρηση των διελεύσεων.
Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσε η DW, η κυπριακή κυβέρνηση και οι αρχές των Βρετανικών Βάσεων έχουν ήδη ξεκινήσει συζητήσεις για την επιχειρησιακή αναβάθμιση των ελέγχων στα δύο σημεία.
Αυστρία και Ολλανδία κρατούν ανοιχτά τα ερωτήματα
Την ίδια ώρα, οι πολιτικές ισορροπίες εντός της ΕΕ παραμένουν κρίσιμες. Σύμφωνα με πληροφορίες της Deutsche Welle, η Αυστρία και η Ολλανδία έχουν εκφράσει άτυπες επιφυλάξεις, οι οποίες σχετίζονται με ζητήματα ασφάλειας και τις ιδιαιτερότητες της Κύπρου.
Μέχρι στιγμής, δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημη πρόθεση άσκησης βέτο. Ωστόσο, η ανάγκη ομοφωνίας καθιστά καθοριστική τη στάση κάθε κράτους-μέλους.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Νικόλας Ιωαννίδης πραγματοποίησε την 1η Οκτωβρίου, στο περιθώριο του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων στο Λουξεμβούργο, διμερείς επαφές με εκπροσώπους της Αυστρίας, της Ολλανδίας και της Φινλανδίας.
Παράλληλα, η Κύπρος έλαβε πολιτική στήριξη από τους ηγέτες των εννέα μεσογειακών κρατών-μελών της ΕΕ, κατά τη Σύνοδο MED9 στην Κροατία στις 7 Οκτωβρίου. Στην κοινή διακήρυξή τους, οι ηγέτες χαιρέτισαν τη θετική αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τάχθηκαν υπέρ της έγκαιρης ολοκλήρωσης των διαδικασιών ένταξης.
Θα προηγηθεί λύση του Κυπριακού;
Το μεγάλο ερώτημα είναι πλέον εάν η πολιτική συμφωνία μπορεί να επιτευχθεί ανεξάρτητα από την πορεία του Κυπριακού ή εάν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα επιλέξουν να περιμένουν τις εξελίξεις στο μέτωπο των διαπραγματεύσεων.
Διπλωματικές πηγές που επικαλείται η DW εκτιμούν ότι η ένταξη δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη, παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί σε τεχνικό επίπεδο. Μάλιστα, δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο η ΕΕ να αναμένει την έκβαση των προσπαθειών για επίλυση του Κυπριακού, προτού λάβει μια απόφαση με ευρύτερες πολιτικές και πρακτικές συνέπειες.
Για τη Λευκωσία, η ολοκλήρωση των τεχνικών προϋποθέσεων αποτελεί ένα σημαντικό βήμα, όχι όμως και το τέλος της διαδρομής. Η επόμενη φάση θα κριθεί από τις διπλωματικές επαφές, τις διαβεβαιώσεις για την ασφάλεια και την ικανότητα εξεύρεσης λύσεων που θα ικανοποιούν τα κράτη-μέλη χωρίς να δημιουργούν νέα δεδομένα στο Κυπριακό.
Η Κύπρος βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ στην πόρτα της Σένγκεν. Το αν θα την περάσει, ωστόσο, θα εξαρτηθεί πλέον όχι μόνο από την τεχνική της ετοιμότητα, αλλά κυρίως από την πολιτική βούληση των Ευρωπαίων εταίρων της.
Πηγή πληροφοριών: Deutsche Welle (DW)
ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΣΤΕ ΜΑΣ