Η προεδρική εκλογή του 2027 θα βρει τη Γαλλία αντιμέτωπη με υψηλό χρέος, επίμονα ελλείμματα, αυξημένο κόστος δανεισμού και περιορισμένα περιθώρια για νέες πολιτικές
Η Γαλλία εισέρχεται στην τελική ευθεία προς τις προεδρικές εκλογές του 2027 έχοντας μπροστά της ένα οικονομικό πρόβλημα που ξεπερνά τα όρια ενός ακόμη δύσκολου κρατικού προϋπολογισμού.
Το δημόσιο χρέος έχει ανέλθει στα 3,5955 τρισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 119% του ΑΕΠ.
Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί στη χώρα από το 1946.
Το μέγεθος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν συνδυαστεί με το υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα, τη χαμηλή ανάπτυξη και το αυξημένο κόστος με το οποίο το γαλλικό Δημόσιο δανείζεται πλέον από τις αγορές.
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο το ύψος του χρέους. Είναι η ταχύτητα με την οποία αυξάνεται το κόστος εξυπηρέτησής του και ο περιορισμός του δημοσιονομικού χώρου που προκαλεί.
Όσο μεγαλύτερο μέρος του κρατικού προϋπολογισμού κατευθύνεται στην πληρωμή τόκων, τόσο λιγότερο διαθέσιμοι πόροι απομένουν για άμυνα, υγεία, παιδεία, συντάξεις, επενδύσεις και κοινωνική πολιτική.
Από το 119% του ΑΕΠ σε πάνω από 120%
Τα σημερινά δεδομένα δεν δείχνουν αποκλιμάκωση του προβλήματος.
Το γαλλικό υπουργείο Οικονομικών προβλέπει ότι το δημόσιο χρέος θα ανέλθει στο 119,3% του ΑΕΠ στο τέλος του 2026 και στο 121,7% το 2027. Αντίστοιχα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι το χρέος θα κινηθεί πάνω από το 120% του ΑΕΠ την επόμενη χρονιά.
Την ίδια στιγμή, οι προοπτικές ανάπτυξης παραμένουν περιορισμένες.
Η Κομισιόν προβλέπει ανάπτυξη 0,8% για το 2026 και 1,1% για το 2027, ενώ εκτιμά ότι, χωρίς πρόσθετες αλλαγές πολιτικής, το δημοσιονομικό έλλειμμα μπορεί να φθάσει το 5,7% του ΑΕΠ το 2027.
Η Γαλλία βρίσκεται ήδη από το 2024 σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έχει δεσμευθεί να επαναφέρει το έλλειμμα κάτω από το 3% έως το 2029.
Η εικόνα αυτή δημιουργεί έναν δύσκολο δημοσιονομικό μηχανισμό: υψηλό έλλειμμα σημαίνει ανάγκη για περισσότερο δανεισμό, ενώ τα υψηλότερα επιτόκια αυξάνουν το κόστος αυτού του δανεισμού.
Παράλληλα, παλαιότερα ομόλογα που είχαν εκδοθεί με χαμηλά επιτόκια λήγουν σταδιακά και αντικαθίστανται από νέο χρέος με ακριβότερους όρους.
Η γαλλική κυβέρνηση υπολογίζει ότι η εξυπηρέτηση του χρέους θα κοστίσει περίπου 91 δισ. ευρώ το 2027, ενώ το όριο των 100 δισ. ευρώ βρίσκεται πλέον κοντά για το 2028.
Το αυξημένο κόστος δανεισμού
Η αλλαγή σε σχέση με τα χρόνια της πανδημίας είναι σημαντική.
Το 2020 και το 2021 η Γαλλία μπορούσε να χρηματοδοτεί τα μεγάλα δημοσιονομικά μέτρα στήριξης με εξαιρετικά χαμηλό κόστος. Σήμερα, το περιβάλλον των αγορών είναι διαφορετικό.
Η απόδοση του γαλλικού δεκαετούς ομολόγου κινείται στην περιοχή του 4,7%-4,8%, ενώ η διαφορά απόδοσης έναντι του αντίστοιχου γερμανικού τίτλου έχει ξεπεράσει τις 110 μονάδες βάσης.
Η Γαλλία εξακολουθεί να έχει πρόσβαση στις αγορές και δεν αντιμετωπίζει σήμερα πρόβλημα χρηματοδότησης με την έννοια της αδυναμίας δανεισμού. Το ζήτημα είναι το κόστος με το οποίο συνεχίζει να δανείζεται και η επίδραση αυτού του κόστους στον κρατικό προϋπολογισμό.
Τα 54 δισ. ευρώ που πρέπει να εξοικονομηθούν
Η δημοσιονομική πίεση μετατρέπεται πλέον σε συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις.
Η κυβέρνηση του Σεμπαστιάν Λεκορνί επιχειρεί να διαμορφώσει τον τελευταίο πλήρη προϋπολογισμό της εποχής Μακρόν σε ένα εξαιρετικά δύσκολο περιβάλλον. Χωρίς νέα μέτρα, το έλλειμμα θα μπορούσε να κινηθεί προς το 6,6% του ΑΕΠ το 2027.
Για να περιοριστεί περίπου στο 5%, αναζητείται δημοσιονομικός χώρος ύψους περίπου 54 δισ. ευρώ. Από αυτά, περίπου 40 δισ. ευρώ απαιτούνται για να απορροφηθεί η αυτόματη αύξηση των δαπανών, ενώ περίπου 14 δισ. ευρώ αφορούν πρόσθετη δημοσιονομική προσαρμογή.
Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση προτείνει ουσιαστικά πάγωμα των κρατικών δαπανών σε ονομαστικούς όρους, με εξαιρέσεις όπως η άμυνα, ο προϋπολογισμός της οποίας προβλέπεται να αυξηθεί κατά 6,4 δισ. ευρώ.
Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης περιορισμοί στις δαπάνες υπουργείων και δημόσιων οργανισμών, πάγωμα της μισθολογικής βάσης των δημοσίων υπαλλήλων, καθώς και παρεμβάσεις στο συνταξιοδοτικό και στις φορολογικές ελαφρύνσεις των συνταξιούχων.
Η οικονομία συναντά την προεκλογική περίοδο
Η δημοσιονομική προσαρμογή συμπίπτει με την έναρξη μιας κρίσιμης πολιτικής περιόδου.
Οι προεδρικές εκλογές έχουν προγραμματιστεί για τις 18 Απριλίου 2027, με δεύτερο γύρο στις 2 Μαΐου. Η θητεία του Εμανουέλ Μακρόν ολοκληρώνεται τον Μάιο και το γαλλικό Σύνταγμα δεν του επιτρέπει τρίτη συνεχόμενη θητεία.
Έτσι, η επόμενη κυβέρνηση θα κληθεί να διαχειριστεί τις δημοσιονομικές συνέπειες μιας περιόδου κατά την οποία η πολιτική αντιπαράθεση θα βρίσκεται ήδη σε προεκλογική τροχιά.
Οι αντιδράσεις έχουν ήδη ξεκινήσει. Δημόσιοι υπάλληλοι και μαθητές κινητοποιήθηκαν στις 29 Σεπτεμβρίου κατά των περικοπών, ενώ τα συνδικάτα προειδοποιούν για κλιμάκωση των κινητοποιήσεων.
Το αποτέλεσμα είναι μια δύσκολη ισορροπία: από τη μία πλευρά βρίσκονται οι απαιτήσεις για μεγαλύτερη δημοσιονομική αξιοπιστία και, από την άλλη, οι κοινωνικές αντιδράσεις απέναντι στα μέτρα που απαιτούνται για την επίτευξή της.
Το πολιτικό τοπίο μετά τον Μακρόν
Το δημοσιονομικό ζήτημα δεν εξελίσσεται σε πολιτικό κενό.
Η διάλυση της Εθνοσυνέλευσης το 2024 άφησε ένα κατακερματισμένο κοινοβουλευτικό σκηνικό, ενώ δεν έχει διαμορφωθεί ένας αυτονόητος διάδοχος του Μακρόν στον χώρο του κέντρου.
Στον χώρο του κέντρου και της παραδοσιακής δεξιάς κινούνται μεταξύ άλλων οι Εντουάρ Φιλίπ, Γκαμπριέλ Ατάλ και Μπρουνό Ρεταγιό. Ο Φιλίπ έχει συνδέσει τη δική του οικονομική πρόταση με δημοσιονομικές παρεμβάσεις, μεταξύ των οποίων αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης στα 65 χρόνια σε βάθος δεκαετίας, 45 χρόνια εισφορών και υποχρεωτική ιδιωτική αποταμίευση για τη σύνταξη.
Στην αριστερά, η προσέγγιση είναι διαφορετική. Ο Ζαν-Λικ Μελανσόν έχει προτείνει τη μετατροπή περίπου 488 δισ. ευρώ γαλλικού κρατικού χρέους που βρίσκεται στην Banque de France σε αέναο χρέος μηδενικού επιτοκίου.
Η πρόταση έχει προκαλέσει αντιδράσεις και αμφισβήτηση από οικονομολόγους και κεντρικούς τραπεζίτες ως προς τη συμβατότητα με το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο και τις πιθανές επιπτώσεις στην εμπιστοσύνη των αγορών.
Τρία πιθανά δημοσιονομικά μονοπάτια
Το ζήτημα που θα κληθεί να αντιμετωπίσει η επόμενη γαλλική κυβέρνηση μπορεί να περιγραφεί μέσα από τρεις βασικές κατευθύνσεις.
Η πρώτη είναι η σταδιακή δημοσιονομική προσαρμογή: συγκράτηση της αύξησης των κρατικών δαπανών, αλλαγές στο συνταξιοδοτικό, περιορισμός κοινωνικών δαπανών και φορολογικών εξαιρέσεων και προσπάθεια επαναφοράς του ελλείμματος κάτω από το 3%.
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, για να εισέλθει το χρέος σε σταθερά καθοδική τροχιά απαιτείται διαρθρωτική δημοσιονομική προσπάθεια περίπου 0,8% του ΑΕΠ ετησίως την περίοδο 2027-2029.
Η δεύτερη κατεύθυνση είναι η συνέχιση της σημερινής πορείας με περιορισμένες παρεμβάσεις. Σε αυτή την περίπτωση δεν προκύπτει αυτομάτως κρίση, όμως το χρέος συνεχίζει να αυξάνεται και το κόστος των τόκων καταλαμβάνει μεγαλύτερο μέρος του κρατικού προϋπολογισμού.
Η τρίτη είναι μια πιθανή κρίση εμπιστοσύνης, η οποία δεν αποτελεί το βασικό σενάριο των θεσμών.
Θα μπορούσε να προκύψει εάν συνδυαστούν πολιτική παράλυση, αδυναμία ψήφισης αξιόπιστου προϋπολογισμού και νέα άνοδος των διεθνών επιτοκίων, με αποτέλεσμα οι επενδυτές να απαιτήσουν υψηλότερο ασφάλιστρο κινδύνου.
Γιατί η Γαλλία αφορά ολόκληρη την Ευρώπη
Η γαλλική περίπτωση δεν μπορεί να εξεταστεί αποκλειστικά ως εσωτερικό ζήτημα.
Η Γαλλία διαθέτει τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βαθιά αγορά κρατικού χρέους, ισχυρό τραπεζικό σύστημα και διαφορετική θεσμική θέση σε σχέση με χώρες που βρέθηκαν στο επίκεντρο της κρίσης χρέους της Ευρωζώνης πριν από δεκαπέντε χρόνια.
Αυτό όμως σημαίνει ταυτόχρονα ότι μια σοβαρή γαλλική δημοσιονομική κρίση θα είχε επιπτώσεις πολύ πέρα από τα γαλλικά σύνορα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σύγκριση με την Ελλάδα, την Ισπανία και την Πορτογαλία. Σύμφωνα με το υλικό, χώρες που είχαν βρεθεί στο επίκεντρο της προηγούμενης κρίσης έχουν βελτιώσει τη δημοσιονομική τους πορεία, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις δανείζονται πλέον φθηνότερα από τη Γαλλία.
Η δύσκολη κληρονομιά για τον επόμενο πρόεδρο
Το πραγματικό μέγεθος της πρόκλησης θα φανεί στην επόμενη ημέρα των εκλογών.
Ο νέος πρόεδρος θα κληθεί να διαχειριστεί δημόσιο χρέος που κινείται προς το 120% του ΑΕΠ, κόστος εξυπηρέτησης που πλησιάζει τα 100 δισ. ευρώ ετησίως και ένα έλλειμμα που παραμένει σημαντικά υψηλότερο από το ευρωπαϊκό όριο.
Παράλληλα, θα πρέπει να λάβει αποφάσεις για τις δημόσιες δαπάνες, τις συντάξεις, τη φορολογία και το κοινωνικό κράτος, ενώ θα χρειαστεί να εξασφαλίσει την απαιτούμενη κοινοβουλευτική στήριξη για την εφαρμογή τους.
Το κρίσιμο στοιχείο, επομένως, δεν είναι μόνο το σημερινό ύψος του γαλλικού χρέους. Είναι το γεγονός ότι η επόμενη προεδρική θητεία θα ξεκινήσει με πολύ μικρότερο περιθώριο δημοσιονομικών ελιγμών από εκείνο που υπήρχε τα προηγούμενα χρόνια.
Η Γαλλία εξακολουθεί να έχει πρόσβαση στις αγορές και δεν βρίσκεται σήμερα σε καθεστώς δημοσιονομικής κρίσης. Ωστόσο, οι αριθμοί δείχνουν ότι το περιθώριο για αναβολή δύσκολων αποφάσεων περιορίζεται.
Το 119% του ΑΕΠ αποτυπώνει τη σημερινή εικόνα. Τα περίπου 91 δισ. ευρώ τόκων το 2027 και η προοπτική χρέους πάνω από το 120% δείχνουν το μέγεθος της πρόκλησης που βρίσκεται μπροστά.
Και έτσι, πριν ακόμη ανοίξουν οι κάλπες του 2027, η επόμενη γαλλική προεδρία έχει ήδη μπροστά της τον πρώτο μεγάλο λογαριασμό: πώς θα συνδυαστεί η δημοσιονομική προσαρμογή με την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή, σε μια χώρα όπου οι επιλογές έχουν γίνει πλέον αισθητά πιο περιορισμένες.

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΣΤΕ ΜΑΣ