Το 50% της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ηνωμένου Βασιλείου βρίσκεται σε κάποια βαθμίδα ξηρασίας, σύμφωνα με τα νέα στοιχεία του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που ανακοινώθηκαν στις 12 Αυγούστου 2026, ενώ το 9% βρίσκεται ήδη σε κατάσταση συναγερμού.
Πρόκειται για περιοχές όπου η έλλειψη βροχής και υγρασίας του εδάφους έχει αρχίσει να προκαλεί εμφανή πίεση στη βλάστηση και στις καλλιέργειες.
Όπως επισημαίνει ο μετεωρολόγος, Σάκης Αρναούτογλου, τα στοιχεία είναι ανησυχητικά, αλλά ταυτόχρονα δείχνουν ότι ο κίνδυνος είναι πλέον καλύτερα γνωστός και υπάρχει η δυνατότητα έγκαιρης δράσης πριν από την εκδήλωση μιας καταστροφής.
Στα επίπεδα του 2018 η ξηρασία, αλλά με κρίσιμη εξέλιξη μπροστά
Η σύγκριση με δύο από τις πιο δύσκολες χρονιές ξηρασίας στην Ευρώπη είναι αποκαλυπτική. Στο τέλος Ιουλίου του 2018, το 54% της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ηνωμένου Βασιλείου βρισκόταν σε κάποια βαθμίδα ξηρασίας, ενώ το 2022 το ποσοστό είχε φτάσει στο 60%. Φέτος, στο τέλος Ιουλίου του 2026, το αντίστοιχο ποσοστό βρίσκεται ήδη στο 50%.
Ακόμα πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα σε ό,τι αφορά την κατάσταση συναγερμού, όπου η ξηρασία έχει αρχίσει να προκαλεί εμφανή πίεση στη βλάστηση και στις καλλιέργειες. Το 2018 σε συναγερμό βρισκόταν το 3% της περιοχής, το 2022 το 11%, ενώ φέτος το ποσοστό έχει ήδη φτάσει στο 9%.
Το 2022 το ποσοστό αυτό συνέχισε να αυξάνεται και κορυφώθηκε στο 18% στα μέσα Αυγούστου, ενώ το 2018 έφτασε το 6% στο τέλος Αυγούστου. Για το 2026, επομένως, η εξέλιξη των επόμενων εβδομάδων θα είναι κρίσιμη, καθώς πριν ακόμη από τα μέσα Αυγούστου τα επίπεδα είναι ήδη πολύ υψηλότερα από εκείνα του 2018 και όχι πολύ μακριά από αυτά του εξαιρετικά ξηρού 2022.
Χαμηλή υγρασία εδάφους και ιστορικά χαμηλές ροές ποταμών
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο μετεωρολογικό επίπεδο. Η έλλειψη βροχής έχει μειώσει την υγρασία του εδάφους σε μεγάλο μέρος της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης και έχει οδηγήσει σε πολύ χαμηλές ροές ποταμών. Ο Λίγηρας, ο Πάδος, ο Ρήνος και ο Δούναβης έχουν φτάσει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα.
Οι επιπτώσεις έχουν ήδη γίνει αισθητές και στη γεωργία. Οι προβλέψεις για τις χειμερινές καλλιέργειες έχουν μειωθεί περίπου κατά 1% έως 4% μέσα σε έναν μήνα, ενώ για το καλαμπόκι και τον ηλίανθο οι εκτιμώμενες μειώσεις φτάνουν το 6% έως 7%.
Η ίδια πίεση επηρεάζει πλέον την ενέργεια και τις μεταφορές. Οι υψηλές θερμοκρασίες και οι χαμηλές στάθμες των ποταμών έχουν επηρεάσει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, ακόμη και την πυρηνική παραγωγή στη Γαλλία. Στον Δούναβη έχουν υπάρξει προβλήματα στη ναυσιπλοΐα, στην ύδρευση και στη γεωργική δραστηριότητα.
Πάνω από 505.000 εκτάρια έχουν καεί στην ΕΕ
Στο σκηνικό αυτό προστίθεται και ο κίνδυνος των πυρκαγιών. Μέχρι τις 5 Αυγούστου 2026 είχαν καεί περισσότερα από 505.000 εκτάρια (5.050.000 στρέμματα) στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έναντι περίπου 379.000 την ίδια ημερομηνία του 2025.
Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το 2025 ήταν τελικά η χειρότερη χρονιά που έχει καταγραφεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς τη συνολική καμένη έκταση.
Ακόμα πιο ανησυχητικό είναι ότι ο κίνδυνος πυρκαγιών δεν περιορίζεται πλέον στις παραδοσιακά ευάλωτες περιοχές της Μεσογείου. Σημαντικά περιστατικά έχουν καταγραφεί ακόμη και στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη βόρεια Γαλλία.
Οι παρεμβάσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την πρόληψη
Όπως αναφέρει ο Σάκης Αρναούτογλου, το ζήτημα της πρόληψης δεν τέθηκε για πρώτη φορά τώρα. Ως Ευρωβουλευτής, στις 2 Ιουλίου 2025 έθεσε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το ζήτημα της έλλειψης πραγματικής στρατηγικής πρόληψης στην Πολιτική Προστασία της χώρας, με μεγαλύτερο ρόλο για τις περιφέρειες, τους δήμους και τις δασικές υπηρεσίες.
Στις 10 Φεβρουαρίου 2026 ζήτησε πραγματικό προληπτικό σχεδιασμό σε ευρωπαϊκό επίπεδο, συστηματική χαρτογράφηση της κλιματικής τρωτότητας των ευρωπαϊκών περιφερειών και σύνδεση των ευρωπαϊκών πόρων με έργα πρόληψης και ανθεκτικότητας. Μία ημέρα αργότερα, στις 11 Φεβρουαρίου 2026, έθεσε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το ζήτημα της επαναχρησιμοποίησης νερού για τη γεωργία στις περιοχές που αντιμετωπίζουν λειψυδρία.
Στη συνέχεια, σύμφωνα με την ανάρτηση, η ίδια η Ευρώπη άρχισε να κινείται ακόμα πιο καθαρά προς αυτή την κατεύθυνση. Τον Μάρτιο του 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για τη διαχείριση του κινδύνου των πυρκαγιών, που καλύπτει πλέον ολόκληρο τον κύκλο, από την πρόληψη και την ετοιμότητα μέχρι την αντιμετώπιση και την αποκατάσταση.
Στις 29 Ιουνίου 2026 το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ακολούθησε με σύσταση για καλύτερη πρόληψη, καλύτερη διαχείριση γης και δασών, αξιοποίηση δεδομένων και συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και μεγαλύτερη στήριξη των τοπικών κοινωνιών.
22 πυροσβεστικά αεροσκάφη και 5 ελικόπτερα σε ετοιμότητα
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη θέσει σε ετοιμότητα για το 2026 22 πυροσβεστικά αεροσκάφη και 5 ελικόπτερα, μαζί με επίγειες ομάδες πυρόσβεσης. Από τις αρχές Ιουνίου, το Κοπέρνικους έχει ενεργοποιηθεί 30 φορές για πυρκαγιές σε διάφορες χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα.
Ο Σάκης Αρναούτογλου αναφέρει επίσης ότι σήμερα συμμετέχει ως σκιώδης συντάκτης της γνωμοδότησης της Επιτροπής Περιφερειακής Ανάπτυξης για τον νέο Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας.
Όπως σημειώνει, δεν έχει σημασία να ειπωθεί ότι κάποιος δικαιώθηκε. Σημασία έχει ότι η κατεύθυνση που υποστηρίζεται εδώ και καιρό γίνεται πλέον ευρωπαϊκή προτεραιότητα: πρόληψη πριν από την καταστροφή, καλύτερη διαχείριση του νερού, σύγχρονη μετεωρολογική παρακολούθηση, έγκαιρη προειδοποίηση, ανθεκτικότερη γεωργία, καλύτερη διαχείριση των δασών και ισχυρότερες περιφέρειες και δήμοι.
«Αυτό είναι το στοίχημα της πρόληψης»
Το αισιόδοξο μήνυμα, σύμφωνα με τον Σάκη Αρναούτογλου, είναι ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή αυξάνει τον κίνδυνο, αλλά εστιάζει στις επιλογές που υπάρχουν. Σήμερα υπάρχει περισσότερη επιστημονική γνώση, καλύτερες προγνώσεις, δορυφόροι, το Κοπέρνικους, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, ευρωπαϊκοί μηχανισμοί Πολιτικής Προστασίας και χρηματοδοτικά εργαλεία.
«Δεν μπορούμε να αποτρέψουμε κάθε καύσωνα, κάθε ξηρασία ή κάθε ακραίο καιρικό φαινόμενο. Μπορούμε όμως να είμαστε πολύ καλύτερα προετοιμασμένοι όταν έρθουν», αναφέρει.
Και, όπως επισημαίνει, μπορούμε να εμποδίσουμε ένα ακραίο φαινόμενο να μετατρέπεται τόσο εύκολα σε ανθρώπινη, περιβαλλοντική και οικονομική καταστροφή.
«Αυτό είναι το στοίχημα της πρόληψης. Και αυτό το στοίχημα μπορούμε να το κερδίσουμε».
Διαβάστε επίσης: Ιστορικός καύσωνας στη Δυτική Ευρώπη: Ξηρασία και πυρκαγιές
ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΣΤΕ ΜΑΣ