Η ολοένα και πιο εμφανής πολιτική προσέγγιση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ προς τον πρόεδρο της Τουρκίας, τον Ερντογάν, προκαλεί εύλογα ερωτήματα και έντονο προβληματισμό σε ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα, αλλά ιδιαίτερα στην Ελλάδα και την Κύπρο.
Οι δημόσιες δηλώσεις περί «φιλίας», η πρόθεση επανεξέτασης των κυρώσεων CAATSA και η συζήτηση για πιθανή επαναφορά της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 δείχνουν ότι η Ουάσινγκτον ίσως εξετάζει μια νέα στρατηγική απέναντι στην Άγκυρα, με γνώμονα κυρίως τα δικά της γεωπολιτικά συμφέροντα.
Η Τουρκία αποτελεί αναμφισβήτητα μια χώρα με ιδιαίτερη στρατηγική σημασία. Ελέγχει τα Στενά, διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς του ΝΑΤΟ και βρίσκεται στο επίκεντρο εξελίξεων που αφορούν τη Μέση Ανατολή, τη Μαύρη Θάλασσα, τη Συρία και τον Καύκασο.
Είναι λογικό οι Ηνωμένες Πολιτείες να επιδιώκουν τη διατήρηση στενών σχέσεων με μια τόσο σημαντική σύμμαχο.
Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή δημιουργεί ανησυχία όταν φαίνεται να παραβλέπει ζητήματα που σχετίζονται με το διεθνές δίκαιο, τις σχέσεις καλής γειτονίας και τις δεσμεύσεις που απορρέουν από τη συμμετοχή στο ΝΑΤΟ.
Η αγορά των ρωσικών S-400 από την Τουρκία αποτέλεσε έναν από τους βασικούς λόγους επιβολής των κυρώσεων CAATSA και του αποκλεισμού της από το πρόγραμμα των F-35.
Εάν οι κυρώσεις αρθούν χωρίς να έχουν αντιμετωπιστεί οι αιτίες που τις προκάλεσαν, πολλοί θα αναρωτηθούν ποιο μήνυμα εκπέμπεται προς τους υπόλοιπους συμμάχους.
Θα δημιουργηθεί η εντύπωση ότι οι γεωπολιτικές σκοπιμότητες υπερισχύουν των κανόνων που ισχύουν για όλους.
Για την Ελλάδα, ο προβληματισμός είναι ακόμη μεγαλύτερος. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις παραμένουν εύθραυστες, ενώ η Άγκυρα εξακολουθεί να διατηρεί αναθεωρητική ρητορική, να αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο και να διατηρεί στρατεύματα στο βόρειο τμήμα της Κύπρου.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η πιθανότητα ενίσχυσης των τουρκικών αεροπορικών δυνατοτήτων με μαχητικά πέμπτης γενιάς δημιουργεί εύλογες ανησυχίες για τη διατήρηση της στρατηγικής ισορροπίας στην περιοχή.
Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και το Ισραήλ εξέφρασε δημόσια επιφυλάξεις για ένα τέτοιο ενδεχόμενο, επισημαίνοντας πως η ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο θα μπορούσε να μεταβληθεί σημαντικά.
Το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι οι εξελίξεις δεν αφορούν μόνο τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αλλά επηρεάζουν συνολικά την περιφερειακή ασφάλεια.
Παράλληλα, οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, που χαρακτήρισε την Τουρκία «πιο πιστό σύμμαχο» από άλλες χώρες του ΝΑΤΟ, προκάλεσαν αίσθηση.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση έρχεται σε αντίθεση με τις κατά καιρούς εντάσεις της Άγκυρας με τη Συμμαχία, τις σχέσεις της με τη Ρωσία και τις διαφωνίες που έχουν καταγραφεί σε μια σειρά διεθνών ζητημάτων.
Αυτό ενισχύει την εικόνα ότι οι προσωπικές σχέσεις μεταξύ ηγετών μπορούν πολλές φορές να επηρεάσουν τη δημόσια πολιτική, χωρίς όμως να αναιρούν τις θεσμικές διαδικασίες που απαιτούνται για τόσο σημαντικές αποφάσεις.
Η διεθνής πολιτική βασίζεται στα συμφέροντα και όχι στις φιλίες. Οι κυβερνήσεις αλλάζουν, οι ισορροπίες μεταβάλλονται και οι συμμαχίες προσαρμόζονται στις νέες συνθήκες.
Γι’ αυτό η Ελλάδα οφείλει να συνεχίσει να επενδύει στη διπλωματία, στην ισχυρή αποτρεπτική της ικανότητα και στις στρατηγικές συνεργασίες που έχει αναπτύξει τα τελευταία χρόνια με ευρωπαϊκές χώρες, τις Ηνωμένες Πολιτείες και κράτη της Ανατολικής Μεσογείου.
Οι εξελίξεις απαιτούν ψυχραιμία, ρεαλισμό και διαρκή επαγρύπνηση. Η πιθανή προσέγγιση Ουάσινγκτον–Άγκυρας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα αλλάξουν άμεσα οι ισορροπίες, καθώς υπάρχουν θεσμικά εμπόδια, αποφάσεις του Κογκρέσου και διεθνείς δεσμεύσεις που δεν μπορούν να παρακαμφθούν εύκολα.
Παρ’ όλα αυτά, οι πρόσφατες δηλώσεις αποτελούν μια υπενθύμιση ότι στη διεθνή σκηνή τίποτα δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο και ότι κάθε χώρα οφείλει να προετοιμάζεται για όλα τα πιθανά σενάρια, προστατεύοντας με συνέπεια τα εθνικά της συμφέροντα και συμβάλλοντας στη σταθερότητα της ευρύτερης περιοχής.
Διαβάστε επίσης:
Τι έφαγαν οι ηγέτες του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα – Η επιλογή του Τραμπ
ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΣΤΕ ΜΑΣ