Πέμπτη, 19 Νοεμβρίου, 2026

Επιχείρηση «Vivaldi»: Πώς η Ουκρανία επιστρατεύει ανθρώπους και ρομπότ για να απωθήσει τις ρωσικές δυνάμεις

Με ρομποτικά οχήματα εξοπλισμένα με πολυβόλα, drones και συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, η Ουκρανία δοκιμάζει ένα νέο μοντέλο πολεμικών επιχειρήσεων απέναντι στις ρωσικές δυνάμεις.

Η επιχείρηση «Vivaldi», που πραγματοποιήθηκε την άνοιξη και το καλοκαίρι στην ανατολική Ουκρανία, συνδύασε επίλεκτες μονάδες στρατιωτών με προηγμένα μη επανδρωμένα συστήματα, καταφέρνοντας να ανακόψει μέρος της ρωσικής προέλασης και να καταγράψει μια σπάνια επιτυχία για το Κίεβο στο πεδίο της μάχης.

Η ουκρανική αντεπίθεση ολοκληρώθηκε τον περασμένο μήνα, σημειώνοντας επιτυχία για το Κίεβο στο πεδίο της μάχης. Αν και δεν επέτρεψε την ανακατάληψη μεγάλων εδαφικών εκτάσεων, κατάφερε να ανακόψει μέρος της ρωσικής προέλασης από δύο κατευθύνσεις, η οποία είχε στόχο τη λεγόμενη «οχυρωμένη ζώνη» των πόλεων στην ανατολική Ουκρανία, μια περιοχή που ενδέχεται να αποδειχθεί καθοριστική για την έκβαση του πολέμου.

Η επιχείρηση ανέδειξε επίσης πώς ο ακριβής συντονισμός άρτια εκπαιδευμένων στρατιωτών με ένα ευρύ φάσμα εναέριων και επίγειων τεχνολογικών μέσων μπορεί να επιτρέψει τη διείσδυση στη λεγόμενη «ζώνη θανάτου». Πρόκειται για τον διάδρομο εκατέρωθεν της γραμμής του μετώπου, όπου η μαζική παρουσία drones καθιστά κάθε στρατιωτική προώθηση εξαιρετικά επικίνδυνη και δαπανηρή σε ανθρώπινες απώλειες.

Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης «Vivaldi», η Ουκρανία ανέπτυξε τηλεχειριζόμενα επίγεια οχήματα, εξοπλισμένα με πολυβόλα μεγάλου διαμετρήματος, εκτοξευτές βομβίδων ή εκρηκτικά, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για επιθέσεις εναντίον ρωσικών θέσεων. Άλλα ρομποτικά συστήματα αξιοποιήθηκαν για την απομάκρυνση ναρκών από τα πεδία επιχειρήσεων.

Σε τουλάχιστον μία περίπτωση, ρομποτικά συστήματα μάχης μεταφέρθηκαν πίσω από τις εχθρικές γραμμές με τη βοήθεια drones, τα οποία είχαν τροποποιηθεί για να χρησιμοποιούνται ως βομβαρδιστικά. Σύμφωνα με τον ουκρανικό στρατό, πρόκειται για πρωτοφανή πρακτική στον συγκεκριμένο πόλεμο.

Καθώς οι ομάδες εφόδου προωθούνταν σταδιακά, εναέρια drones πραγματοποιούσαν επιθέσεις σε οχυρωμένες θέσεις και καταφύγια, τα οποία θεωρούνταν υπερβολικά επικίνδυνα για να προσεγγιστούν αρχικά από στρατιώτες. Παράλληλα, σύμφωνα με το Τρίτο Σώμα Στρατού της Ουκρανίας, το οποίο πραγματοποίησε την επιχείρηση, ένα «προστατευτικό θόλο» ηλεκτρονικού πολέμου κάλυπτε το πεδίο της μάχης, εξουδετερώνοντας τα εχθρικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Σύμφωνα με τους διοικητές, η επιχείρηση «Vivaldi» απέδειξε ότι η ολοένα πιο εξελιγμένη ενσωμάτωση drones και ρομποτικών συστημάτων μπορεί να περιορίσει το μειονέκτημα της Ουκρανίας σε ανθρώπινο δυναμικό απέναντι στον πολύ μεγαλύτερο ρωσικό στρατό. Ωστόσο, για την επιτυχία μιας τόσο σύνθετης επιχείρησης χρειάστηκε η συμμετοχή μιας από τις πλέον επίλεκτες ουκρανικές στρατιωτικές μονάδες, ενώ για ορισμένες επικοινωνίες στο πεδίο της μάχης χρησιμοποιήθηκε η στρατιωτική εκδοχή της δορυφορικής υπηρεσίας Starlink του Έλον Μασκ.

«Σε έναν συμβατικό πόλεμο, τα μέσα που διαθέτει στο πεδίο της μάχης ένας λόχος ή ένα τάγμα μπορεί να περιλαμβάνουν μερικές δεκάδες τεθωρακισμένα οχήματα και ορισμένα κέντρα διοίκησης και παρατήρησης», δήλωσε ο ταξίαρχος Αντρίι Μπιλέτσκι.

«Σήμερα, 1.000 μέσα μπορούν να βρίσκονται ταυτόχρονα στον αέρα και στο έδαφος, στην ίδια περιοχή», πρόσθεσε.

Ενώ στο παρελθόν οι στρατιώτες εκπαιδεύονταν κυρίως σε συνεργασία με τεθωρακισμένα οχήματα, «σήμερα αναπτύσσουμε ένα μοντέλο στο οποίο ο πεζός στρατιώτης θα πρέπει να επιχειρεί σε σχηματισμό μάχης μαζί με ρομποτικά συστήματα», ανέφερε από την πλευρά του ο διοικητής του Τρίτου Σώματος Στρατού, Ντμίτρο Ροχοζιούκ.

Ρώσοι αξιωματούχοι δεν έχουν σχολιάσει δημόσια την ουκρανική αντεπίθεση, αν και έχουν δηλώσει ότι οι δυνάμεις τους συνεχίζουν να προελαύνουν κατά μήκος του μετώπου στην Ουκρανία, το οποίο εκτείνεται σε μήκος περίπου 1.200 χιλιομέτρων.

Οι ρωσικές δυνάμεις χρησιμοποιούν επίσης ένα ευρύ φάσμα εναέριων και επίγειων drones, καθώς και συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, με σημαντικά αποτελέσματα στο πεδίο των επιχειρήσεων. Ο πόλεμος, που πλησιάζει τα πέντε χρόνια, έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο διεξαγωγής των σύγχρονων στρατιωτικών επιχειρήσεων, με τις δύο πλευρές να επιδίδονται σε έναν διαρκή αγώνα ανάπτυξης νέων μη επανδρωμένων συστημάτων και τεχνολογιών αντιμετώπισής τους.

Το υπουργείο Άμυνας της Ρωσίας δεν απάντησε στα ερωτήματα του Reuters σχετικά με την επιχείρηση «Vivaldi».

Ο Κρίστοφερ Τακ, ειδικός σε θέματα στρατηγικών μελετών στο King’s College του Λονδίνου, χαρακτήρισε την επιχείρηση «μια περιορισμένη νίκη» για την Ουκρανία.

«Πέτυχαν να επιφέρουν στους Ρώσους μια σημαντική ήττα σε επιχειρησιακό επίπεδο, ματαιώνοντας μία από τις βασικές προσπάθειές τους να παρακάμψουν την οχυρωμένη αμυντική γραμμή», ανέφερε. «Ωστόσο, εξακολουθεί να πρόκειται για μια επιθετική επιχείρηση με περιορισμένο αντίκτυπο σε τοπικό επίπεδο».

Οι τέσσερις φάσεις της επιχείρησης «Vivaldi»

Το Reuters επισκέφθηκε το επιχειρησιακό αρχηγείο του Τρίτου Σώματος Στρατού στην περιφέρεια του Χαρκόβου, στη βορειοανατολική Ουκρανία, και συνομίλησε με έξι συμμετέχοντες στην επιχείρηση «Vivaldi», μεταξύ των οποίων στρατιώτες που συμμετείχαν στις χερσαίες επιχειρήσεις και ανώτατοι διοικητές, προκειμένου να καταγράψει πώς εξελίχθηκε η επιχείρηση.

Η επιτυχία της αποτυπώθηκε και μέσα από μια προσεκτικά σχεδιασμένη επικοινωνιακή εκστρατεία του Κιέβου, η οποία ανέδειξε ένα σπάνιο θετικό γεγονός μέσα στο κλίμα απογοήτευσης που επικρατεί εξαιτίας ενός πολέμου φθοράς, με τις ουκρανικές πόλεις να δέχονται φέτος μαζικούς αεροπορικούς βομβαρδισμούς.

Αν και η αντεπίθεση επέτρεψε στην Ουκρανία να ανακαταλάβει μόλις 277 τετραγωνικά χιλιόμετρα από τα συνολικά 177.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα της επικράτειάς της που βρίσκονται υπό ρωσική κατοχή, κατάφερε να αποτρέψει τις ρωσικές προσπάθειες περικύκλωσης της πόλης Σλοβιάνσκ, ανακαταλαμβάνοντας μια σημαντική εδαφική προεξοχή στα βόρεια της πόλης, σύμφωνα με τον ουκρανικό στρατό.

Το Reuters διευκρινίζει ότι δεν ήταν σε θέση να επαληθεύσει ανεξάρτητα τις πληροφορίες του ουκρανικού στρατού για τις εξελίξεις στο πεδίο της μάχης. Ωστόσο, τα εδαφικά κέρδη της επιχείρησης «Vivaldi» έχουν καταγραφεί από αναλυτές ανοιχτών πηγών, οι οποίοι χαρτογραφούν τις μεταβολές στη γραμμή του μετώπου.

Η ονομασία της επιχείρησης παραπέμπει στις τέσσερις φάσεις της, σε μια αναφορά στα κοντσέρτα «Οι Τέσσερις Εποχές» του συνθέτη Αντόνιο Βιβάλντι. Σύμφωνα με τους συμμετέχοντες, τα αρχικά στάδια αφορούσαν την προετοιμασία της επίθεσης στην εδαφική προεξοχή και πραγματοποιήθηκαν υπό καθεστώς αυστηρής μυστικότητας, με ελάχιστα στελέχη πέρα από την ανώτατη διοίκηση να γνωρίζουν τους τελικούς στόχους του σχεδίου.

Οι πρώτες κινήσεις περιλάμβαναν τον εντοπισμό και την εξουδετέρωση Ρώσων διεισδυτών, οι οποίοι είχαν καταφέρει να περάσουν μέσα από τα ευάλωτα σημεία της ουκρανικής άμυνας σε μικρές ομάδες, δημιουργώντας προγεφυρώματα σε εδάφη που βρίσκονταν υπό ουκρανικό έλεγχο.

Drones κρούσης μεσαίας εμβέλειας έπληξαν ρωσικές γραμμές ανεφοδιασμού και θέσεις διοίκησης, δεκάδες χιλιόμετρα πίσω από την πρώτη γραμμή του μετώπου. Την ίδια στιγμή, μονάδες αντιαεροπορικής άμυνας έβαλαν στο στόχαστρο ρωσικά αναγνωριστικά drones, επιχειρώντας να στερήσουν από τη Μόσχα τη δυνατότητα παρακολούθησης των ουκρανικών προετοιμασιών.

Πιο κοντά στο πεδίο των επιχειρήσεων, χειριστές ουκρανικών drones εντόπιζαν και καταδίωκαν τους Ρώσους στρατιώτες, συμβάλλοντας στην εξασφάλιση καθαρότερου εναέριου πεδίου πάνω από τις ουκρανικές μονάδες πεζικού.

Ρόλο έπαιξαν και οι παραδοσιακές τακτικές παραπλάνησης. Σύμφωνα με Ουκρανούς διοικητές, μια αρχική συντονισμένη επίθεση παρέσυρε τις ρωσικές δυνάμεις να ενισχύσουν την άμυνά τους σε ένα τμήμα της εδαφικής προεξοχής, την ώρα που άλλες μονάδες προετοίμαζαν την κύρια επίθεση σε διαφορετικό σημείο.

Οι χερσαίες προωθήσεις πραγματοποιήθηκαν από μικρές ομάδες στρατιωτών, οι οποίες διείσδυαν προσεκτικά στη «ζώνη θανάτου» και στη συνέχεια ανασυντάσσονταν, προκειμένου να εκδιώξουν τις ρωσικές δυνάμεις από την περιοχή τον περασμένο μήνα, σύμφωνα με τους διοικητές.

Η διατήρηση της δυναμικής της επίθεσης θεωρήθηκε καθοριστικής σημασίας, ώστε να μην προλάβει ο αντίπαλος να οργανώσει σταθερές αμυντικές θέσεις.

Κομβικό στοιχείο σε κάθε στάδιο της επιχείρησης ήταν μια νέα αντίληψη διοίκησης, η οποία στόχευε στην υπέρβαση της άκαμπτης, σοβιετικού τύπου ιεραρχίας, ενθαρρύνοντας την ανάληψη πρωτοβουλιών από τους στρατιώτες στο πεδίο των επιχειρήσεων.

«Δεν υπάρχει κάποιος ανώτερος που κάθεται κάπου και μας λέει πόσες εξόδους μπορούμε να πραγματοποιήσουμε», δήλωσε διοικητής μονάδας drones, με το διακριτικό κλήσης «Ζόρα».

Ένα ενιαίο πεδίο ηλεκτρονικού πολέμου

Οι Ουκρανοί διοικητές αναγνώρισαν ότι μια τέτοια επιχείρηση θα ήταν δύσκολο να επαναληφθεί, εξαιτίας των τεχνικών δυσκολιών που συνεπάγεται η κίνηση μέσα στη «ζώνη θανάτου». Πρόκειται για μια περιοχή που εκτείνεται σε βάθος πολλών χιλιομέτρων εκατέρωθεν της γραμμής του μετώπου, όπου τεράστιοι αριθμοί drones κυριαρχούν στον ουρανό, καθιστώντας κάθε μετακίνηση δυνητικά θανατηφόρα.

«Όλα αυτά απαιτούν ένα ενιαίο πεδίο ηλεκτρονικού πολέμου», δήλωσε ο Μπιλέτσκι. «Ακόμη και οι πιο προηγμένες μονάδες, τόσο οι δικές μας όσο και του αντιπάλου, βρίσκονται μόλις στην αρχή αυτής της διαδρομής».

Για τον έλεγχο πολλών drones κρούσης και άλλων μη επανδρωμένων συστημάτων χρησιμοποιήθηκε το Starshield, η στρατιωτική εκδοχή της δορυφορικής υπηρεσίας επικοινωνιών Starlink, που ανήκει στην εταιρεία SpaceX.

Η αντεπίθεση είχε σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί πριν από την ανακοίνωση της Ουκρανίας, τον περασμένο μήνα, ότι επιβλήθηκαν αιφνιδιαστικά περιορισμοί στη χρήση του Starshield. Οι περιορισμοί, καθώς και η σύγχυση σχετικά με το ποιος έδωσε την εντολή για την εφαρμογή τους, προκάλεσαν, ωστόσο, ανησυχία στο Κίεβο για τους κινδύνους της εξάρτησης από τη συγκεκριμένη υπηρεσία, για την οποία δεν υπάρχει σήμερα κάποια ισοδύναμη εναλλακτική λύση.

Παρά το γεγονός ότι η ουκρανική επιθετική δύναμη ήταν μικρότερη, οι απώλειες του Κιέβου σε στρατιωτικό προσωπικό ήταν περίπου επτά φορές λιγότερες από εκείνες της Ρωσίας κατά τη διάρκεια της αντεπίθεσης, σύμφωνα με τον Μπιλέτσκι. Πρόσθεσε, μάλιστα, ότι οι τραυματίες Ουκρανοί στρατιώτες ήταν περισσότεροι από τους νεκρούς.

Το Reuters σημειώνει ότι δεν ήταν σε θέση να επαληθεύσει ανεξάρτητα τις συγκεκριμένες συγκρίσεις, καθώς οι απώλειες στο πεδίο της μάχης σπάνια ανακοινώνονται επισήμως. Για τον πόλεμο συνολικά, δυτικές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για συνολικές απώλειες των δύο πλευρών που ανέρχονται σε εκατοντάδες χιλιάδες, με τις ρωσικές απώλειες να υπερβαίνουν κατά πολύ τις ουκρανικές.

Παρότι η επιχείρηση «Vivaldi» δεν σηματοδότησε μια καθοριστική αλλαγή υπέρ της Ουκρανίας στην πορεία του πολέμου, όπως επισημαίνει ο Τακ από το King’s College του Λονδίνου, απέδειξε ότι το Κίεβο μπορεί να αυξήσει σημαντικά το κόστος που συνεπάγεται για τη Ρωσία η κατάληψη κρίσιμων αμυντικών περιοχών, όπως η οχυρωμένη ζώνη των ανατολικών πόλεων.

Ο Ρώσος πρόεδρος, Βλαντίμιρ Πούτιν, έχει δηλώσει ότι επιδιώκει να θέσει υπό τον έλεγχό του ολόκληρη την περιφέρεια του Ντονέτσκ, συμπεριλαμβανομένων των πόλεων της οχυρωμένης ζώνης, προτού εξετάσει το ενδεχόμενο ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων.

Από την πλευρά του, ο στρατιωτικός αναλυτής Ρομπ Λι, του αμερικανικού Ινστιτούτου Ερευνών Εξωτερικής Πολιτικής, ανέφερε ότι η επιχείρηση «Vivaldi» ανέδειξε τις δυνατότητες του επιχειρησιακού μοντέλου που προωθεί το Τρίτο Σώμα Στρατού. Επισήμανε, ωστόσο, ότι η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε σε περιοχή όπου η παρουσία drones ήταν μικρότερη σε σύγκριση με άλλα τμήματα του μετώπου.

Όπως πρόσθεσε, οι πολύμηνες μάχες απέδειξαν ότι η διάσπαση της «ζώνης θανάτου» εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρή πρόκληση για τον ουκρανικό στρατό, ο οποίος αντιμετωπίζει έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού.

Διαβάστε επίσης: Reuters: Η Ουκρανία ετοιμάζει μαζικά χτυπήματα σε ρωσικά διυλιστήρια

Don't Miss