Το Ιράν επιχειρεί να επιβάλει τέλη διέλευσης στο Στενό του Ορμούζ, ανοίγοντας νέο μέτωπο με παγκόσμιες συνέπειες για ναυτιλία, ενέργεια και εμπόριο
Μια πρακτική που θυμίζει Μεσαίωνα, πειρατεία και αυτοκρατορικό έλεγχο των θαλάσσιων δρόμων φαίνεται να επιστρέφει δυναμικά στον 21ο αιώνα, καθώς το Ιράν επιχειρεί να επιβάλει «διόδια» στα πλοία που διασχίζουν το στρατηγικό Στενό του Ορμούζ.
Η κίνηση αυτή προκαλεί έντονη ανησυχία στη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα, καθώς αμφισβητεί ευθέως βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου της θάλασσας και μετατρέπει έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη σε πεδίο οικονομικού εκβιασμού.
Σύμφωνα με πληροφορίες που κυκλοφορούν σε διεθνή μέσα ενημέρωσης, οι ιρανικές αρχές φέρονται ήδη από τον Απρίλιο να εισπράττουν τέλη διέλευσης από δεξαμενόπλοια και εμπορικά πλοία που περνούν από το Ορμούζ, ακόμη και μέσω πληρωμών σε κινεζικό γουάν ή κρυπτονομίσματα, προκειμένου να παρακάμπτονται οι αμερικανικές κυρώσεις.
Η κατάσταση κλιμακώθηκε περαιτέρω στις 18 Μαΐου, όταν η Τεχεράνη ανακοίνωσε τη δημιουργία της νέας Αρχής Στενών του Περσικού Κόλπου, η οποία αναλαμβάνει τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας, τη συλλογή πληροφοριών για τα πλοία και την είσπραξη τελών διέλευσης.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, τα «διόδια» θα μπορούσαν να φτάνουν ακόμη και τα 2 εκατ. δολάρια ανά πλοίο.
Το Ορμούζ γίνεται το νέο γεωπολιτικό «όπλο» του Ιράν
Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα περάσματα της παγκόσμιας οικονομίας, καθώς από εκεί διέρχεται τεράστιο ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Η προσπάθεια της Τεχεράνης να επιβάλει οικονομικό έλεγχο στη διέλευση πλοίων ερμηνεύεται από αναλυτές ως στρατηγική απάντηση στις αμερικανικές κυρώσεις, στις πιέσεις της Δύσης, αλλά και στη γεωπολιτική ένταση που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στην περιοχή.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο όμως αφορά τα υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών που περνούν από την περιοχή.
Από το Ορμούζ διέρχονται κρίσιμες ψηφιακές υποδομές που συνδέουν Ευρώπη, Ασία και χώρες του Κόλπου, μεταφέροντας τεράστιο όγκο παγκόσμιων δεδομένων και τηλεπικοινωνιών.
Τεχνολογικοί κολοσσοί όπως Google, Meta, Microsoft και Orange, βρίσκονται πλέον αντιμέτωποι με ένα νέο επίπεδο γεωπολιτικού ρίσκου.
Η Τεχεράνη φαίνεται να αξιοποιεί γκρίζες ζώνες του διεθνούς δικαίου ώστε να επεκτείνει την επιρροή της όχι μόνο στο ενεργειακό αλλά και στο ψηφιακό εμπόριο.
Το τέλος 400 ετών ελεύθερης ναυσιπλοΐας;
Η Σύμβαση του Μοντέγκο Μπέι του 1982, που αποτελεί τη βάση του σύγχρονου δικαίου της θάλασσας, κατοχυρώνει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης από διεθνή στενά.
Με βάση αυτή τη συνθήκη, ένα κράτος δεν μπορεί αυθαίρετα να εμποδίσει τη διέλευση, ούτε να επιβάλει γενικά τέλη χρήσης μόνο λόγω γεωγραφικής θέσης.
Ειδικοί στο ναυτικό δίκαιο προειδοποιούν ότι αν το Ιράν καταφέρει να επιβάλει στην πράξη τέτοιες χρεώσεις, θα δημιουργηθεί επικίνδυνο προηγούμενο με παγκόσμιες συνέπειες.
Αρκετές χώρες θα μπορούσαν στη συνέχεια να ακολουθήσουν το ίδιο μοντέλο σε στρατηγικά περάσματα όπως το Στενό της Μαλάκα, η Ερυθρά Θάλασσα ή ακόμη και η Αρκτική.
Η διεθνής ναυτιλία θα κινδύνευε έτσι να επιστρέψει σε ένα καθεστώς γεωπολιτικών «διοδίων», αυξημένου κόστους, καθυστερήσεων και οικονομικών εκβιασμών.
Από τους Βίκινγκς και τους Πορτογάλους στο σύγχρονο Ορμούζ
Η πρακτική των θαλάσσιων διοδίων δεν είναι νέα. Από τον Μεσαίωνα ακόμη, ευρωπαϊκά βασίλεια, αυτοκρατορίες και ναυτικές δυνάμεις επέβαλλαν φόρους διέλευσης σε εμπορικά πλοία.
Τον 16ο αιώνα οι Πορτογάλοι που έλεγχαν το Ορμούζ απαιτούσαν πληρωμές για την πρόσβαση στον Περσικό Κόλπο, ενώ η Δανία είχε δημιουργήσει μια ολόκληρη οικονομική αυτοκρατορία επιβάλλοντας διόδια στο στενό του Έρεσουντ για σχεδόν 600 χρόνια.
Η πρακτική εγκαταλείφθηκε σταδιακά με την ανάπτυξη του σύγχρονου διεθνούς ναυτικού δικαίου και την ανάγκη ελεύθερου παγκόσμιου εμπορίου.
Σήμερα όμως, η γεωπολιτική αστάθεια, οι ενεργειακές κρίσεις και η επιστροφή των μεγάλων ανταγωνισμών φαίνεται να επαναφέρουν πρακτικές που πολλοί θεωρούσαν οριστικά ξεπερασμένες.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν το Ιράν θα επιβάλει τελικά τα «διόδια», αλλά πόσες ακόμη χώρες θα θελήσουν να αξιοποιήσουν στο μέλλον τη γεωγραφία τους ως εργαλείο οικονομικής πίεσης.
Διαβάστε επίσης: Axios: Άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ προβλέπει η παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες
ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΣΤΕ ΜΑΣ