Σε κοινό άρθρο που συνυπογράφουν στον Economist, ο πρωθυπουργός του Καναδά και ο πρόεδρος της Φινλανδίας παρουσιάζουν ένα νέο μοντέλο διεθνούς συνεργασίας.
Υποστηρίζουν ότι η μεταπολεμική παγκόσμια τάξη ολοκληρώνει τον ιστορικό της κύκλο και πως οι δημοκρατίες οφείλουν να προσαρμοστούν άμεσα στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.
Μια ιδιαίτερα σημαντική παρέμβαση για το μέλλον της διεθνούς πολιτικής και οικονομικής τάξης πραγματοποίησαν ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, και ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, μέσα από κοινό άρθρο γνώμης που συνυπογράφουν στον The Economist.
Πρόκειται για ένα ενιαίο κείμενο και όχι για δύο ξεχωριστές τοποθετήσεις, στο οποίο οι δύο ηγέτες καταθέτουν από κοινού την ανάλυσή τους για τις βαθιές γεωπολιτικές αλλαγές που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.
Με κοινή φωνή υποστηρίζουν ότι ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα ιστορική εποχή, κατά την οποία οι σταθερές που καθόρισαν τις διεθνείς σχέσεις μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μεταβάλλονται με πρωτοφανή ταχύτητα.
Στο άρθρο τους περιγράφουν ένα νέο πλαίσιο διεθνούς συνεργασίας, το οποίο βασίζεται στην ευελιξία, στις στοχευμένες συμμαχίες και σε έναν «ρεαλισμό βασισμένο στις αξίες», εκτιμώντας ότι μόνο μέσα από αυτή την προσέγγιση μπορούν οι δημοκρατικές χώρες να διατηρήσουν την ασφάλεια, την οικονομική τους ανθεκτικότητα και τη διεθνή τους επιρροή.
«Δεν μπορούμε να βασιζόμαστε στις παλιές γεωπολιτικές βεβαιότητες»
Οι δύο ηγέτες ξεκινούν την ανάλυσή τους από τη διαφορετική αλλά εξίσου απαιτητική γεωγραφική θέση των χωρών τους.
Η Φινλανδία, σημειώνουν, βρίσκεται στα σύνορα με μια Ρωσία που συνεχίζει τον πόλεμο κατά της Ουκρανίας και επιδιώκει να επεκτείνει την επιρροή της μέσα από στρατιωτικές και υβριδικές ενέργειες.
Ο Καναδάς, από την άλλη πλευρά, μοιράζεται τα μεγαλύτερα χερσαία σύνορα στον κόσμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες, όπως επισημαίνουν, επαναπροσδιορίζουν τις εμπορικές και στρατηγικές τους προτεραιότητες, επηρεάζοντας συνολικά το διεθνές οικονομικό σύστημα.
Κατά την εκτίμησή τους, οι εξελίξεις αυτές αποδεικνύουν ότι οι χώρες δεν μπορούν πλέον να στηρίζουν την εξωτερική τους πολιτική στις βεβαιότητες του παρελθόντος.
Η μεταπολεμική τάξη φτάνει στο τέλος της
Σύμφωνα με τους Κάρνεϊ και Στουμπ, η διεθνής τάξη που οικοδομήθηκε μετά το 1945 προσέφερε επί δεκαετίες σταθερότητα, οικονομική ανάπτυξη και συνεργασία μέσω οργανισμών όπως ο ΟΗΕ, το ΝΑΤΟ και των θεσμών του πολυμερούς εμπορίου.
Ωστόσο, οι αλλεπάλληλες κρίσεις των τελευταίων ετών –η πανδημία, ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι εμπορικές αντιπαραθέσεις, η ενεργειακή ασφάλεια και ο τεχνολογικός ανταγωνισμός– αποκάλυψαν ότι οι υφιστάμενοι θεσμοί δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις νέες προκλήσεις.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν, ο κόσμος βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική καμπή που εμφανίζεται «μία φορά σε κάθε αιώνα», κατά την οποία αναδιαμορφώνονται ταυτόχρονα οι γεωπολιτικές ισορροπίες, η οικονομία, η τεχνολογία και η διεθνής διακυβέρνηση.
Οι τέσσερις πυλώνες της νέας παγκόσμιας πραγματικότητας
Στο κοινό τους άρθρο οι δύο ηγέτες περιγράφουν ένα νέο γεωπολιτικό τοπίο, το οποίο δεν κυριαρχείται πλέον από έναν μόνο πόλο ισχύος.
Όπως υποστηρίζουν, η παγκόσμια ισορροπία διαμορφώνεται πλέον γύρω από τέσσερις βασικούς πυλώνες.
Ο πρώτος είναι ο Παγκόσμιος Δυτικός χώρος, όπου ανήκουν οι φιλελεύθερες δημοκρατίες της Βόρειας Αμερικής, της Ευρώπης και οι στενοί σύμμαχοί τους.
Ο δεύτερος είναι ο Παγκόσμιος Ανατολικός χώρος, στον οποίο πρωταγωνιστούν χώρες με διαφορετικά μοντέλα διακυβέρνησης και διαφορετικές στρατηγικές επιδιώξεις.
Ο τρίτος είναι ο Παγκόσμιος Νότος, που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη οικονομική και πολιτική επιρροή μέσα από τις αναδυόμενες οικονομίες της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής.
Ο τέταρτος, όμως, είναι εντελώς διαφορετικός. Δεν αφορά τη γεωγραφία αλλά την τεχνολογία.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη, τα δεδομένα, η υπολογιστική ισχύς, οι ημιαγωγοί και οι ψηφιακές υποδομές μετατρέπονται, σύμφωνα με τους δύο ηγέτες, σε νέους παράγοντες διεθνούς ισχύος, επηρεάζοντας την οικονομία, την άμυνα και την παγκόσμια πολιτική περισσότερο από ποτέ.
Το νέο δόγμα του «ρεαλισμού βασισμένου στις αξίες»
Ο Κάρνεϊ και ο Στουμπ απορρίπτουν δύο αντίθετες προσεγγίσεις.
Από τη μία πλευρά θεωρούν ανεπαρκή την άποψη ότι αρκεί η διατήρηση του σημερινού πολυμερούς συστήματος χωρίς ουσιαστικές αλλαγές.
Από την άλλη απορρίπτουν την επιστροφή σε έναν κόσμο όπου οι διεθνείς σχέσεις καθορίζονται αποκλειστικά από την ισχύ και τις συγκυριακές συναλλαγές μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Αντί αυτών προτείνουν έναν «ρεαλισμό βασισμένο στις αξίες», δηλαδή μια πολιτική που παραμένει προσηλωμένη στις αρχές της δημοκρατίας, της ελευθερίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της βιώσιμης ανάπτυξης, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι δεν συμμερίζονται όλες οι χώρες τις ίδιες πολιτικές ή ιδεολογικές αντιλήψεις.
Η εποχή των ευέλικτων συμμαχιών
Η σημαντικότερη ίσως πρόταση του κοινού άρθρου αφορά τη δημιουργία ευέλικτων συνεργασιών που θα διαμορφώνονται ανάλογα με κάθε πρόκληση.
Οι δύο ηγέτες θεωρούν ότι οι παραδοσιακοί διεθνείς οργανισμοί παραμένουν απαραίτητοι, αλλά δεν επαρκούν πλέον από μόνοι τους.
Γι’ αυτό εισηγούνται τη συγκρότηση «συμμαχιών κατά περίπτωση», μέσα από τις οποίες κράτη με κοινά συμφέροντα θα μπορούν να συνεργάζονται ακόμη και αν διαφωνούν σε άλλα ζητήματα.
Ως παραδείγματα αναφέρουν τη διεθνή συνεργασία για την ασφάλεια της Ουκρανίας, τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για την αμυντική βιομηχανία, τις δράσεις της G7 για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, αλλά και πιθανές νέες συμπράξεις στους τομείς της Τεχνητής Νοημοσύνης, της κβαντικής υπολογιστικής και της ενέργειας.
Οι μεσαίες δυνάμεις στο προσκήνιο
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνουν στον ρόλο των λεγόμενων μεσαίων δυνάμεων.
Υποστηρίζουν ότι χώρες όπως ο Καναδάς και η Φινλανδία μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της νέας διεθνούς τάξης, χάρη στη διεθνή αξιοπιστία τους, στους ισχυρούς δημοκρατικούς θεσμούς, στις αμυντικές τους δυνατότητες και στην ικανότητά τους να λειτουργούν ως γέφυρες μεταξύ διαφορετικών γεωπολιτικών κέντρων.
Παράλληλα, επισημαίνουν ότι οι δημοκρατίες θα πρέπει να ενισχύσουν τις σχέσεις τους όχι μόνο μεταξύ τους, αλλά και με αναδυόμενες δυνάμεις, όπως η Ινδία, καθώς και να διατηρούν ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με την Κίνα, αποφεύγοντας όμως στρατηγικές εξαρτήσεις που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την εθνική τους ασφάλεια.
«Ο κόσμος δεν χρειάζεται νοσταλγία, αλλά νέες λύσεις»
Το κοινό άρθρο ολοκληρώνεται με ένα σαφές πολιτικό μήνυμα.
Οι Κάρνεϊ και Στουμπ υποστηρίζουν ότι η απάντηση στις μεγάλες αλλαγές που συντελούνται στη γεωπολιτική, στο εμπόριο και στην τεχνολογία δεν βρίσκεται στην προσπάθεια διατήρησης ενός κόσμου που αλλάζει, ούτε στην αποδοχή μιας διεθνούς πραγματικότητας όπου θα κυριαρχεί αποκλειστικά ο νόμος του ισχυρότερου.
Αντίθετα, καλούν τις δημοκρατίες να επενδύσουν σε νέους θεσμούς, στις υποδομές, στην τεχνολογική καινοτομία και σε ευέλικτες διεθνείς συνεργασίες που θα μπορούν να ανταποκρίνονται γρήγορα στις προκλήσεις του 21ου αιώνα.
Το άρθρο κλείνει με μια φράση που συμπυκνώνει τη φιλοσοφία τους:
«Μεσαίες δυνάμεις του κόσμου, ενωθείτε!»
Πρόκειται για ένα κάλεσμα προς κράτη που, χωρίς να συγκαταλέγονται στις υπερδυνάμεις, διαθέτουν την πολιτική βούληση, τη θεσμική σταθερότητα και τη διεθνή αξιοπιστία ώστε να συμβάλουν ενεργά στη διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου διεθνούς συνεργασίας.
Για τους δύο ηγέτες, η πρόκληση δεν είναι να αναβιώσει ο κόσμος του χθες, αλλά να οικοδομηθεί εγκαίρως ο κόσμος του αύριο.
ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΣΤΕ ΜΑΣ