Από την απόρριψη της JCPOA στην υπογραφή νέου μνημονίου με την Τεχεράνη – Οι ομοιότητες, οι διαφορές και τα ερωτήματα για την επόμενη ημέρα
Για περισσότερο από μία δεκαετία, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε μετατρέψει την πυρηνική συμφωνία του Μπαράκ Ομπάμα με το Ιράν σε ένα από τα βασικά σύμβολα της πολιτικής του αντιπαράθεσης με τους Δημοκρατικούς. Την χαρακτήριζε «μία από τις χειρότερες συμφωνίες στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών», υποστηρίζοντας ότι επέτρεψε στην Τεχεράνη να ενισχύσει την περιφερειακή της επιρροή, να χρηματοδοτήσει συμμάχους και να διατηρήσει ζωντανές τις πυρηνικές της φιλοδοξίες.
Οκτώ χρόνια μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), ο ίδιος ο Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με μια πολιτική πρόκληση: να εξηγήσει γιατί η νέα συμφωνία που υπέγραψε με το Ιράν δεν αποτελεί μια διαφορετική εκδοχή της συμφωνίας που ο ίδιος κατήγγειλε.
Η μεγάλη διαφορά: Κατάπαυση πυρός αντί ολοκληρωμένης πυρηνικής συμφωνίας
Η συμφωνία του 2015 ήταν αποτέλεσμα σχεδόν δύο ετών διαπραγματεύσεων ανάμεσα στο Ιράν και τις μεγάλες δυνάμεις του κόσμου. Αποτελούνταν από 159 σελίδες τεχνικών δεσμεύσεων, μηχανισμών επιθεώρησης και χρονοδιαγραμμάτων εφαρμογής.
Το νέο μνημόνιο συνεννόησης που υπέγραψαν ΗΠΑ και Ιράν μετά τον πρόσφατο πόλεμο είναι πολύ διαφορετικό ως προς τη μορφή του. Πρόκειται ουσιαστικά για μια πολιτική συμφωνία αποκλιμάκωσης, η οποία συνδέει την κατάπαυση του πυρός με μια διαδικασία διαπραγμάτευσης που θα πρέπει να ολοκληρωθεί μέσα σε 60 ημέρες.
Με απλά λόγια, η συμφωνία Τραμπ δεν είναι ακόμη πλήρης πυρηνική συμφωνία. Είναι ένα πλαίσιο πάνω στο οποίο θα οικοδομηθεί η επόμενη φάση.
Εκεί που οι δύο συμφωνίες συναντώνται
Παρά τις διαφορές τους, οι δύο συμφωνίες έχουν έναν κοινό πυρήνα: τη δέσμευση του Ιράν ότι δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Η JCPOA προέβλεπε συγκεκριμένους περιορισμούς στον εμπλουτισμό ουρανίου, αυστηρά όρια στα αποθέματα πυρηνικού υλικού και ένα εκτεταμένο σύστημα διεθνών επιθεωρήσεων.
Το νέο μνημόνιο επαναλαμβάνει τη δέσμευση ότι η Τεχεράνη δεν θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα, χωρίς όμως να εξηγεί ακόμη με ποιον τρόπο θα ελεγχθεί ή θα επαληθευθεί αυτή η δέσμευση.
Αυτό ακριβώς αποτελεί και τη βασική κριτική πολλών ειδικών. Υποστηρίζουν ότι η νέα συμφωνία περιγράφει τον στόχο, αλλά όχι ακόμη τον μηχανισμό που θα εγγυηθεί την εφαρμογή του.
Το μεγαλύτερο αγκάθι: Το εμπλουτισμένο ουράνιο
Όταν υπογράφηκε η συμφωνία Ομπάμα, το Ιράν διέθετε περιορισμένα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου.
Σήμερα η κατάσταση είναι διαφορετική.
Με βάση τις τελευταίες εκτιμήσεις πριν από τον πόλεμο, η Τεχεράνη είχε ήδη συγκεντρώσει εκατοντάδες κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε επίπεδα πολύ υψηλότερα από εκείνα που επιτρεπόταν το 2015.
Το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι τι θα συμβεί με αυτά τα αποθέματα.
Η αμερικανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η τελική συμφωνία θα προβλέπει την καταστροφή ή απομάκρυνση του υλικού. Ωστόσο, μέχρι στιγμής κάτι τέτοιο δεν περιγράφεται ρητά στο υπογεγραμμένο μνημόνιο.
Για πολλούς αναλυτές, αυτό είναι το σημαντικότερο κενό της συμφωνίας.
Κυρώσεις και χρήμα: Το πιο ευαίσθητο κεφάλαιο
Ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία της υπόθεσης είναι ότι ο Τραμπ είχε κατηγορήσει την κυβέρνηση Ομπάμα ότι προσέφερε οικονομική «ανάσα» στην Τεχεράνη μέσω της άρσης κυρώσεων.
Σήμερα, η νέα συμφωνία προβλέπει επίσης σταδιακή άρση των αμερικανικών και διεθνών κυρώσεων, καθώς και επανένταξη του Ιράν στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.
Παράλληλα, περιλαμβάνει σχέδιο οικονομικής ανασυγκρότησης που δυνητικά μπορεί να φτάσει τα 300 δισεκατομμύρια δολάρια μέσω επενδύσεων και χρηματοδοτήσεων από χώρες της περιοχής.
Οι επικριτές του Τραμπ υποστηρίζουν ότι πρόκειται ουσιαστικά για πολύ μεγαλύτερο οικονομικό πακέτο από εκείνο που είχε συνοδεύσει τη συμφωνία Ομπάμα.
Η αμερικανική κυβέρνηση απαντά ότι τα χρήματα αυτά θα εκταμιευθούν μόνο εφόσον το Ιράν συμμορφωθεί πλήρως με τους όρους της τελικής συμφωνίας.
Το γεωπολιτικό στοίχημα του Τραμπ
Πέρα από το πυρηνικό πρόγραμμα, ο πραγματικός στόχος της νέας συμφωνίας φαίνεται να είναι η αναδιάταξη των ισορροπιών στη Μέση Ανατολή.
Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, η αποκατάσταση των ενεργειακών ροών και η σταθεροποίηση των αγορών πετρελαίου αποτελούν κρίσιμα στοιχεία για την αμερικανική στρατηγική.
Ο Τραμπ επιδιώκει να παρουσιάσει τη συμφωνία ως αποτέλεσμα ισχύος και στρατιωτικής πίεσης, σε αντίθεση με την προσέγγιση Ομπάμα που βασίστηκε κυρίως στη διπλωματία και τις πολυμερείς διαπραγματεύσεις.
Ωστόσο, όσο προχωρούν οι συνομιλίες, οι συγκρίσεις με την JCPOA γίνονται ολοένα και πιο έντονες.
Η τελική κρίση δεν έχει γραφτεί ακόμη
Η πραγματική αξιολόγηση της συμφωνίας Τραμπ θα εξαρτηθεί από το τελικό κείμενο που θα προκύψει μέσα στους επόμενους δύο μήνες.
Εάν περιλαμβάνει αυστηρούς ελέγχους, περιορισμό του εμπλουτισμού και αποτελεσματικό μηχανισμό επιθεωρήσεων, ο Αμερικανός πρόεδρος θα μπορεί να υποστηρίξει ότι πέτυχε μια ισχυρότερη συμφωνία από εκείνη του 2015.
Αν όμως καταλήξει σε ευρεία άρση κυρώσεων χωρίς αντίστοιχα αυστηρές δεσμεύσεις από την Τεχεράνη, τότε οι επικριτές του θα έχουν ένα ισχυρό επιχείρημα: ότι τελικά υπέγραψε μια συμφωνία που μοιάζει πολύ περισσότερο με εκείνη που επί χρόνια κατήγγελλε.
Διαβάστε επίσης: Αντιδράσεις και πολιτικός απόηχος στη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν
ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΣΤΕ ΜΑΣ