Κάποτε μιλούσε για το «Τέλος της Ιστορίας». Σήμερα, ο Φράνσις Φουκουγιάμα μοιάζει να περιγράφει το τέλος μιας ολόκληρης εποχής αμερικανικής κυριαρχίας.
Ο διάσημος πολιτικός επιστήμονας του Stanford, που ταυτίστηκε με τη θριαμβευτική πορεία του φιλελεύθερου καπιταλισμού μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, εμφανίζεται πλέον βαθιά απαισιόδοξος για το μέλλον των Ηνωμένων Πολιτειών.
Αφορμή στάθηκε η πρόσφατη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο — μια εικόνα που, σύμφωνα με τον ίδιο, αποκάλυψε με σχεδόν σκληρό τρόπο πόσο έχει αλλάξει η παγκόσμια ισορροπία ισχύος.
Στο άρθρο του με τον χαρακτηριστικό υπότιτλο «Θρηνωδία για μια άλλοτε μεγάλη δημοκρατία», που δημοσιεύτηκε στο online περιοδικό, Persuasion ο Φουκουγιάμα περιγράφει έναν Αμερικανό πρόεδρο αδύναμο, απομονωμένο και πρόθυμο να εμφανιστεί περισσότερο ως θαυμαστής του Κινέζου ηγέτη παρά ως ισότιμος συνομιλητής του.
Η Ουάσιγκτον περίμενε εμπορικές νίκες και γεωπολιτικά ανταλλάγματα. Αντί γι’ αυτό, ο Τραμπ επέστρεψε με ασαφείς υποσχέσεις, περιορισμένες συμφωνίες και χωρίς καμία ουσιαστική στήριξη στα κρίσιμα μέτωπα της Μέσης Ανατολής ή της Ταϊβάν.
Αυτό που ενόχλησε περισσότερο τον Φουκουγιάμα δεν ήταν μόνο το αποτέλεσμα, αλλά η εικόνα. Η ψυχρή υποδοχή από το Πεκίνο, η εμφανής υπεροχή του Σι στις δημόσιες εμφανίσεις και οι υπερβολικές φιλοφρονήσεις του Τραμπ προς τον Κινέζο ηγέτη συνέθεσαν κατά τον ίδιο ένα σκηνικό συμβολικής αμερικανικής παρακμής.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και η Ταϊβάν. Ο Τραμπ φέρεται να αντιμετώπισε το νησί περισσότερο ως «διαπραγματευτικό χαρτί» παρά ως στρατηγικό σύμμαχο, παγώνοντας στρατιωτική βοήθεια και αποφεύγοντας οποιαδήποτε ξεκάθαρη δέσμευση υπεράσπισής της.
Για τον Φουκουγιάμα, αυτή η στάση στέλνει ένα επικίνδυνο μήνυμα αδυναμίας προς το Πεκίνο.
Η μεγαλύτερη ανησυχία του όμως είναι βαθύτερη: πιστεύει ότι η αμερικανική παρακμή δεν προέρχεται από την άνοδο της Κίνας, αλλά από την εσωτερική αποδόμηση των ίδιων των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η πόλωση, οι επιθέσεις στους θεσμούς, η υπονόμευση των συμμάχων και η αποδυνάμωση της επιστημονικής και πανεπιστημιακής υπεροχής της Αμερικής, συνθέτουν, όπως υποστηρίζει, μια εικόνα αυτοκαταστροφής.
Και κάπου εκεί βρίσκεται η μεγάλη ειρωνεία της Ιστορίας: Ο άνθρωπος που πριν από τρεις δεκαετίες πίστεψε ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία είχε οριστικά νικήσει, σήμερα προειδοποιεί ότι ίσως παρακολουθούμε την αρχή της υποχώρησής της.
Η Κίνα, λέει ο Φουκουγιάμα, δεν χρειάζεται καν να πιέσει ιδιαίτερα. Αρκεί να περιμένει.
ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΣΤΕ ΜΑΣ