Σε μια χώρα που πολλά πράγματα μοιάζουν αφημένα στην τύχη τους

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΙΑ ΙΔΙΟΤΥΠΗ πραγματικότητα που μάς αφορά άμεσα. Ακόμα και στην καθημερινότητα μας. Αντιλαμβανόμαστε την ανάγκη της πρόληψης όταν αυτή έχει πανηγυρικά αποτύχει.

Του Ζώη Μαρίνου

ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ , δηλαδή, να προηγηθεί μια καταστροφή ώστε θρηνώντας πάνω στις συνέπειες της ν’ αρχίσουμε ν’ αναζητούμε αμέλειες, παραλείψεις, δυστοκίες, ανορθογραφίες και ούτω καθεξής. Και εκ των υστέρων να καταλογίζουμε ευθύνες, να ψάχνουμε τους λόγους που μάς έφτασαν εκεί, να εξαπολύουμε μύδρους επί δικαίων και αδίκων.

Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΜΑΖΩΝΑΚΗ, ανεξάρτητα απ’  το τι θ’ αποφανθεί -όταν έρθει η ώρα- η Δικαιοσύνη, έχει εδώ και δυο εβδομάδες ξαναφέρει στο προσκήνιο ένα θεμελιώδες ερώτημα.

ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ πόσο αποτελεσματικοί είναι οι πάσης φύσεως μηχανισμοί ελέγχου οι οποίοι, υποτίθεται, λειτουργούν προληπτικά, είναι αυστηροί, άτεγκτοι και συστηματικοί ώστε να τηρείται το γράμμα του νόμου και να μην κινδυνεύουν οι όποιοι χρήστες των όποιων Υπηρεσιών. Ιατρικών ή άλλων.     

ΔΥΣΤΥΧΩΣ, ΩΣ ΦΑΙΝΕΤΑΙ, ζούμε σε μια χώρα που όλα είναι αφημένα στην τύχη τους. Στην λογική του «πάμε κι όπου βγει…». Ο χαριστικά διορισμένος σταθμάρχης της Λάρισας δεν μάς προέκυψε πέφτοντας εξ ουρανού. Δεν ήρθε απ’ το φεγγάρι. Ζει δίπλα μας σε πολλές εκδοχές. Ευτυχώς, όχι σε τόσες που να επισκιάζουν εντελώς όσους -και είναι πολλοί- κάνουν καλά τη δουλειά τους, έχουν ήθος, άρα και συναίσθηση καθήκοντος και συνείδηση αποστολής.

Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΜΑΖΩΝΑΚΗ πιθανόν προστίθεταιστην μακρά αλυσίδα των παθογενειών που βρίσκουν χώρο και εξαπλώνονται, μέχρι την ώρα που η αμεριμνησία όσων θα έπρεπε να τις ελέγξουν, καταλήγει σε καταστροφή.

ΣΤΟ ΜΑΤΙ, ΣΤΗ ΜΑΝΔΡΑ, στα Τέμπη, αλλά και σε αμέτρητα άλλα περιστατικά που δεν έγιναν εθνικές τραγωδίες, επανέρχεται το ίδιο επαναλαμβανόμενο μοτίβο: Υποψιαζόμασταν τι θα συμβεί -ο δεύτερος πληθυντικός δεν αφορά εμάς, αφορά όσους έχουμε ορίσει να μάς κυβερνούν…- και ελπίζαμε να μη συμβεί. Και όσο δεν συνέβαινε, τόσο βεβαιωνόμασταν ότι είμασταν στην σωστή πλευρά των πραγμάτων. Ότι η τύχη ήταν με το μέρος μας. Μέχρι που ήρθε ή ώρα να μετρήσουμε θύματα. 

ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΕΙΧΑΜΕ μάθει ότι η όποια καταστροφή δεν εμφανίζεται συνήθως ως κεραυνός εν αιθρία. Είναι τις περισσότερες φορές το μαθηματικώς βέβαιο αποτέλεσμα μιας αλυσίδας μικρών ή μεγάλων παραλείψεων.

ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ μιας προειδοποίησης που δεν αξιολογήθηκε, το επακόλουθο ενός ελέγχου που έγινε στο πόδι, εκούσια ή ακούσια, η αναπόφευκτη συνέπεια μιας εκκρεμότητας που παρατάθηκε, η φυσική ακολουθία μιας αβλεψίας.

ΚΑΙ ΤΟΤΕ ΑΡΧΙΖΕΙ η επόμενη πράξη. Η αναζήτηση των υπαιτίων. Είναι αναγκαία αλλά δεν αρκεί. Διότι αν κάθε τραγωδία καταλήγει απλώς στην προσωποποίηση της ευθύνης, χωρίς να μεταβάλλονται οι διαδικασίες που επέτρεψαν την αποτυχία, η κοινωνία δεν διδάσκεται. Απλώς περιμένει την επόμενη αφορμή ώστε να επαναλάβει την ίδια συζήτηση.

ΣΤΟΝ ΑΝΤΙΠΟΔΑ, η πρόληψη απαιτεί κάτι πολύ λιγότερο θεαματικό και πολύ περισσότερο απαιτητικό. Απαιτεί θεσμούς που λειτουργούν πριν υπάρξει δράμα, ελέγχους που δεν χρειάζονται νεκρούς για να αποκτήσουν νόημα και μια διοικητική κουλτούρα που αντιλαμβάνεται την ασφάλεια όχι ως κατόπιν εορτής αντίδραση αλλά ως καθημερινή ευθύνη και υποχρέωση.

ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ επομένως, δεν είναι πόσο γρήγορα αντιδρούμε όταν συμβεί το κακό. Είναι αν μπορούμε κάποτε να το προλάβουμε. Είναι απλό. Μια κοινωνία που για ν’ αντιμετωπίσει τις ανορθογραφίες της πρέπει πρώτα να θρηνήσει, δεν έχει μόνο πρόβλημα διοικητικής ευρυθμίας και τάξης. Έχει πρόβλημα ορθολογισμού, θεσμικής μνήμης και πολιτικής κουλτούρας. Μακάρι ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη, ως μάθημα, να γίνει αφορμή αυτή η ευκολία που έχουμε στη λήθη κάπως να λειανθεί.