Η νέα συμφωνία ΗΠΑ–Δανίας–Γροιλανδίας για την άμυνα της Γροιλανδίας παρουσιάζεται και από τις τρεις πλευρές ως αμοιβαία επωφελής.
Ωστόσο, η ανάγνωση του ίδιου του κειμένου δείχνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αποκτούν σημαντικά διευρυμένα και μακροπρόθεσμα στρατιωτικά και στρατηγικά δικαιώματα στο νησί, ενώ η Δανία διατηρεί επισήμως την κυριαρχία και η Γροιλανδία εξασφαλίζει μεγαλύτερο ρόλο και οικονομικά οφέλη από την αμερικανική παρουσία.
Μια συμφωνία με σαφή αμερικανικό στρατηγικό αποτύπωμα
Η συμφωνία της 22ας Σεπτεμβρίου 2026 τροποποιεί και συμπληρώνει τη συμφωνία άμυνας του 1951. Το νέο κείμενο δεν έχει ημερομηνία λήξης και μπορεί να τροποποιηθεί μόνο με αμοιβαία συναίνεση.
Παράλληλα, προβλέπει ότι ακόμη και σε περίπτωση μελλοντικής ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας, η νέα χώρα θα πρέπει να αναλάβει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη συμφωνία και να παραμείνει στο ΝΑΤΟ.
Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο είναι η διεύρυνση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας. Οι ΗΠΑ αποκτούν τη δυνατότητα να εκσυγχρονίσουν και να επεκτείνουν την παρουσία τους στην Pituffik Space Base, ενώ προβλέπονται δύο ακόμη αμερικανικές αμυντικές περιοχές, στο Narsarsuaq και στο Mestersvig.
Η συμφωνία αφήνει επίσης ανοικτό το ενδεχόμενο δημιουργίας επιπλέον αμυντικών περιοχών, εφόσον υπάρξει συμφωνία των μερών για την υλοποίησή τους.
Πολύ μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων για τις αμερικανικές δυνάμεις
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το άρθρο VI. Προβλέπει ελεύθερη πρόσβαση και μετακίνηση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων, οχημάτων, πλοίων και αεροσκαφών μεταξύ των αμυντικών περιοχών μέσω της Γροιλανδίας.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικά, αμερικανικά αεροσκάφη μπορούν να πετούν και να προσγειώνονται σε οποιοδήποτε σημείο της Γροιλανδίας, ενώ αμερικανικά πλοία αποκτούν δικαιώματα υποθαλάσσιας πρόσβασης και κίνησης στα χωρικά ύδατα.
Αυτό αποτελεί ουσιαστική διεύρυνση της επιχειρησιακής ελευθερίας των ΗΠΑ σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο.
Η Γροιλανδία παραμένει υπό δανική κυριαρχία
Από την άλλη πλευρά, υπάρχει ένα κρίσιμο σημείο που δεν πρέπει να παραβλέπεται: το κείμενο δεν μεταβιβάζει την κυριαρχία της Γροιλανδίας στις ΗΠΑ.
Αντίθετα, το προοίμιο επαναβεβαιώνει ρητά την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα του Βασιλείου της Δανίας και αναγνωρίζει ότι ο λαός της Γροιλανδίας έχει, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, δικαίωμα αυτοδιάθεσης.
Επομένως, ο ισχυρισμός ότι οι ΗΠΑ «πήραν» ή απέκτησαν τη Γροιλανδία δεν προκύπτει από το κείμενο της συμφωνίας. Αυτό που προκύπτει είναι κάτι διαφορετικό.
Μια πολύ ισχυρότερη και πιο μόνιμη αμερικανική στρατιωτική και στρατηγική παρουσία χωρίς αλλαγή της τυπικής κυριαρχίας.
Το αμερικανικό βέτο στις στρατηγικές επενδύσεις
Η συμφωνία επεκτείνεται και πέρα από τα καθαρά στρατιωτικά ζητήματα.
Κράτη και επενδυτές από χώρες που δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ, εταίροι του ΝΑΤΟ ή κράτη-μέλη της ΕΕ δεν μπορούν να αποκτήσουν έλεγχο, σημαντική επιρροή ή πρόσβαση σε μη δημόσιες πληροφορίες σε ιδιαίτερα ευαίσθητους τομείς της Γροιλανδίας, εκτός εάν συμφωνηθεί διαφορετικά από τα συμβαλλόμενα μέρη.
Η ρύθμιση αυτή αφορά προφανώς και τον ανταγωνισμό με χώρες όπως η Κίνα και η Ρωσία και μετατρέπει τη Γροιλανδία σε ακόμη πιο αυστηρά προστατευμένο στρατηγικό χώρο της δυτικής συμμαχίας.
Τι παίρνει η Δανία και τι η Γροιλανδία;
Η Δανία διατηρεί το βασικότερο πολιτικό κεκτημένο: Την κυριαρχία της επί της Γροιλανδίας, ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται η ασφάλεια του βασιλείου στο Αρκτικό και Βόρειο Ατλαντικό πλαίσιο.
Η Γροιλανδία, από την πλευρά της, δεν αποκτά κυριαρχία ή έλεγχο επί των αμερικανικών αμυντικών περιοχών.
Ωστόσο, η συμφωνία προβλέπει ότι οι ΗΠΑ θα αναθέτουν συμβάσεις για αγαθά και υπηρεσίες που σχετίζονται με τις αμυντικές περιοχές σε γροιλανδικές επιχειρήσεις στον μέγιστο δυνατό βαθμό, ενώ το κείμενο θέτει ως στόχο «πραγματικά, απτά και ουσιαστικά οφέλη» για την κοινωνία της Γροιλανδίας.
Άρα, ποιος βγαίνει περισσότερο κερδισμένος;
Η απάντηση εξαρτάται από το τι θεωρούμε «κέρδος».
Οι ΗΠΑ αποκτούν τα πιο συγκεκριμένα νέα στρατηγικά δικαιώματα: Περισσότερες εγκαταστάσεις, διευρυμένη στρατιωτική πρόσβαση, δυνατότητα ανάπτυξης του Golden Dome και ισχυρότερο ρόλο στον περιορισμό στρατηγικών επενδύσεων τρίτων χωρών.
Η Δανία διατηρεί την κυριαρχία της, αλλά αποδέχεται μια πολύ πιο εκτεταμένη και μόνιμη αμερικανική στρατιωτική παρουσία στο έδαφος του Βασιλείου.
Η Γροιλανδία αποκτά οικονομικά και θεσμικά ανταλλάγματα και αναγνωρίζεται ρητά ως λαός με δικαίωμα αυτοδιάθεσης, αλλά ταυτόχρονα εντάσσεται σε ένα ακόμη πιο ισχυρό αμερικανικό και νατοϊκό πλαίσιο ασφάλειας.
Έτσι, η πιο ακριβής περιγραφή δεν είναι ότι «οι ΗΠΑ πήραν τη Γροιλανδία». Είναι ότι η Ουάσιγκτον εξασφάλισε πολύ μεγαλύτερη και μακροπρόθεσμη στρατηγική πρόσβαση στη Γροιλανδία, χωρίς να χρειαστεί να αλλάξει η κυριαρχία της Δανίας. Αυτό είναι το βασικό στοιχείο που διαφοροποιεί τη συμφωνία από την προηγούμενη κατάσταση.
ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΣΤΕ ΜΑΣ